Η Θεσσαλία μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο μιας νέας γενιάς υποδομών επιστημονικής παρακολούθησης και Πολιτικής Προστασίας, με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών να εξετάζει, μαζί με την Περιφέρεια, ακόμη και τη δημιουργία διαστημικού κόμβου στην Κεντρική Ελλάδα.
Μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου και στην εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου, ο Διευθυντής και Πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Σπύρος Βασιλάκος, αποκάλυψε ότι η συζήτηση με τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα έχει ήδη περάσει από το στάδιο της γενικής διερεύνησης σε συγκεκριμένους άξονες: ενίσχυση της έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμυρικά φαινόμενα, αξιοποίηση ενός νέου κινητού μετεωρολογικού ραντάρ και εξέταση της δυνατότητας εγκατάστασης διαστημικού κόμβου στη Θεσσαλία.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι ένα μέρος αυτής της συνεργασίας δεν αποτελεί πλέον σχέδιο επί χάρτου. Ήδη λειτουργεί επιχειρησιακό σύστημα πρόγνωσης της ανόδου της στάθμης των υδάτων σε κομβικά σημεία της Θεσσαλίας, το οποίο έχει ενταχθεί στο Κέντρο Επιχειρήσεων της Περιφέρειας.
Σπύρος Βασιλάκος: «Έχουμε ήδη ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης»
Ο Σπύρος Βασιλάκος αποκάλυψε ότι το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχουν υπογράψει εδώ και περίπου έναν χρόνο προγραμματική συμφωνία, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά ακριβώς την ανάπτυξη συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμυρικά φαινόμενα. Μέσω της επιχειρησιακής μονάδας METEO έχει αναπτυχθεί σύστημα που μπορεί να προβλέπει την άνοδο της στάθμης των υδάτων, εξαιτίας έντονων βροχοπτώσεων, σε επιλεγμένα κρίσιμα σημεία της Περιφέρειας. Όπως ανέφερε ο ίδιος, το σύστημα έχει ήδη ενσωματωθεί στο επιχειρησιακό κέντρο της Θεσσαλίας, γεγονός που σημαίνει ότι η επιστημονική πληροφορία μπορεί πλέον να φτάνει άμεσα στους ανθρώπους που καλούνται να λάβουν αποφάσεις σε περίπτωση επικίνδυνου φαινομένου.
Η πρόσφατη συνάντησή του στη Λάρισα με τον Δημήτρη Κουρέτα είχε, όπως εξήγησε, δύο σκέλη: αφενός την αποτίμηση αυτής της συνεργασίας και αφετέρου τη συζήτηση για το πώς μπορεί να επεκταθεί.
Το επόμενο βήμα: Ειδικά πρωτόκολλα Πολιτικής Προστασίας
Ο δεύτερος άξονας αφορά την ανάπτυξη ειδικών πρωτοκόλλων που θα επιτρέπουν στην Πολιτική Προστασία της Περιφέρειας να μετατρέπει τα επιστημονικά δεδομένα σε συγκεκριμένες επιχειρησιακές αποφάσεις. Και εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συνέντευξης. Ο κ. Βασιλάκος ανέφερε ότι η σημερινή τεχνολογία επιτρέπει, με την κατάλληλη επεξεργασία των δεδομένων, να προσδιορίζεται ο κίνδυνος ακόμη και «σε επίπεδο γειτονιάς», ώστε οι υπηρεσίες να γνωρίζουν όχι μόνο ότι πλησιάζει ένα επικίνδυνο φαινόμενο, αλλά και ποιες συγκεκριμένες περιοχές βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιστήμη μπορεί πλέον να προσφέρει κρίσιμη πληροφορία περίπου έξι έως δέκα ώρες πριν από την εκδήλωση ενός επικίνδυνου φαινομένου, δίνοντας χρόνο για στοχευμένες παρεμβάσεις και, κυρίως, για την προστασία ανθρώπινων ζωών.
Κινητό ραντάρ που «βλέπει» πάνω από 200 χιλιόμετρα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πιθανή αξιοποίηση στη Θεσσαλία του νέου κινητού μετεωρολογικού ραντάρ που απέκτησε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών μέσω χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης. Πρόκειται για προηγμένο εξοπλισμό, ο οποίος, σύμφωνα με τον κ. Βασιλάκο, μπορεί να ανιχνεύει επικίνδυνα καταιγιδοφόρα νέφη σε απόσταση μεγαλύτερη των 200 χιλιομέτρων. Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια περιοχή όπως η Θεσσαλία, η οποία μέσα σε λίγα χρόνια δοκιμάστηκε από τον «Ιανό» και τον «Daniel». «Το κινούμενο μετεωρολογικό ραντάρ μπορεί να σου δώσει πληροφορία την οποία να έχεις έγκαιρα για να ξέρεις τι πρέπει να κάνεις», τόνισε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου. Η αξιοποίηση του ραντάρ στην Περιφέρεια Θεσσαλίας είναι ένας από τους άξονες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό συζήτηση.
Στο τραπέζι διαστημικός κόμβος στη Θεσσαλία
Η πλέον φιλόδοξη προοπτική που αποκάλυψε ο Σπύρος Βασιλάκος αφορά τη δημιουργία ενός νέου διαστημικού κόμβου στην Κεντρική Ελλάδα, με τη Θεσσαλία να εξετάζεται ως πιθανός τόπος εγκατάστασης. Το Εθνικό Αστεροσκοπείο διαθέτει ήδη μεγάλες υποδομές στον Χελμό και στο Κρυονέρι Κορινθίας, ενώ στην Κρήτη και στη Μακεδονία λειτουργούν επίσης σχετικές υποδομές. Αυτό που λείπει σήμερα, όπως εξήγησε, είναι ένας αντίστοιχος κόμβος στην Κεντρική Ελλάδα. Οι εγκαταστάσεις αυτού του τύπου δεν περιορίζονται στην αστρονομική παρατήρηση. Μπορούν να χρησιμοποιούνται για λήψη δεδομένων από δορυφόρους, συμμετοχή σε ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα και παρακολούθηση δορυφορικών συστημάτων. «Χρειάζεται ένας κόμβος γενικά στην Κεντρική Ελλάδα. Ίσως να φιλοξενηθεί στη Θεσσαλία», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Βασιλάκος, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται ακόμη για ιδέα που βρίσκεται σε στάδιο διερεύνησης.
Ο Δημήτρης Κουρέτας, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Αστεροσκοπείου, αντιμετώπισε θετικά την πρόταση και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να εξετάσουν τις δυνατότητες, τον τρόπο και τον πιθανό χώρο υλοποίησής της.
Νέα συνάντηση μέσα στον Οκτώβριο
Η συζήτηση αναμένεται να έχει συνέχεια πολύ σύντομα. Όπως αποκάλυψε ο Σπύρος Βασιλάκος, ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας πρόκειται μέσα στον Οκτώβριο να επισκεφθεί τις εγκαταστάσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, όπου θα παρουσιαστούν αναλυτικά οι τεχνολογικές δυνατότητες και οι πιθανές κατευθύνσεις της νέας συνεργασίας. Η επίσκεψη αυτή αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο βήμα προκειμένου να φανεί ποια από τα σχέδια μπορούν να περάσουν από τη συζήτηση στην υλοποίηση.
«Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τα φαινόμενα – πρέπει να γίνουμε ανθεκτικοί»
Ο πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου έστειλε, παράλληλα, ένα σαφές μήνυμα για την κλιματική κρίση και το μέλλον της Πολιτικής Προστασίας. Αναφερόμενος στις καταστροφές που έχει ήδη βιώσει η Θεσσαλία, με τον «Ιανό» και τον «Daniel», υπογράμμισε ότι ακραία φαινόμενα που παλαιότερα θεωρούνταν εξαιρετικά σπάνια αναμένεται να εμφανίζονται συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση. «Δεν μπορούμε να τη σταματήσουμε», είπε αναφερόμενος στη νέα πραγματικότητα. «Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να τη μελετούμε και να προσπαθούμε να φτιάξουμε ανθεκτικές υποδομές». Για τον ίδιο, η Πολιτική Προστασία πρέπει να κινείται ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα, στην άμεση διαχείριση της κρίσης όταν ένα επικίνδυνο φαινόμενο πλησιάζει, αλλά και στην πρόληψη πολύ πριν αυτό εκδηλωθεί.
Αυτό σημαίνει λεπτομερή χαρτογράφηση των ευάλωτων περιοχών, εντοπισμό των «τρωτών σημείων» και πραγματοποίηση των απαραίτητων έργων πριν από την επόμενη μεγάλη δοκιμασία.
Το Αστεροσκοπείο πολύ πέρα από τα… άστρα
Ο Σπύρος Βασιλάκος στάθηκε και στον ευρύτερο ρόλο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, του πρώτου δημόσιου ερευνητικού κέντρου της χώρας, ο θεμέλιος λίθος του οποίου τοποθετήθηκε το 1842. Σήμερα οι δραστηριότητές του εκτείνονται από την αστρονομία, την αστροφυσική και την κοσμολογία έως τη σεισμολογία, τη γεωδυναμική, τη μετεωρολογία, την τηλεπισκόπηση και τη μελέτη του περιβάλλοντος. Μέσω του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου παρακολουθεί τη σεισμικότητα στον ελληνικό χώρο, ενώ λειτουργεί δίκτυο σεισμολογικών σταθμών και παλιρροιογράφων. Παράλληλα, μέσω του METEO παρέχει μετεωρολογικές υπηρεσίες και μέσω της μονάδας BEYOND αξιοποιεί δορυφορικά δεδομένα για την παρακολούθηση, μεταξύ άλλων, πυρκαγιών και καμένων εκτάσεων.
Η επιστήμη απέναντι στην ψευδοεπιστήμη
Κλείνοντας τη συζήτηση στην ΕΡΤ Βόλου, ο Σπύρος Βασιλάκος έθεσε και μια διαφορετική διάσταση του ρόλου της επιστήμης.
Μίλησε για την εξάπλωση της ψευδοεπιστήμης, ιδιαίτερα μέσα από το διαδίκτυο, και για τον κίνδυνο οι πολίτες, και κυρίως τα νέα παιδιά, να οδηγούνται σε λανθασμένες αντιλήψεις και αποφάσεις. Όπως σημείωσε, η αξία της επιστήμης δεν βρίσκεται μόνο στις ανακαλύψεις ή στις τεχνολογίες που παράγει, αλλά και στον τρόπο σκέψης που καλλιεργεί: στην παρατήρηση, στην αμφισβήτηση, στον έλεγχο των δεδομένων και στην ορθολογική λήψη αποφάσεων.
«Δεν χρειάζεται κανείς να είναι ειδικός στα μαθηματικά ή στη θεωρητική φυσική. Χρειάζεται όμως να εκπαιδευτεί στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η επιστήμη», τόνισε. Για μια Θεσσαλία που βίωσε μέσα σε ελάχιστα χρόνια καταστροφές οι οποίες κάποτε χαρακτηρίζονταν «σπάνιες», η συζήτηση αυτή παύει να αφορά μόνο την επιστημονική έρευνα.
Αφορά πλέον το πόσο γρήγορα η επιστημονική γνώση μπορεί να μετατραπεί σε προειδοποίηση, η προειδοποίηση σε απόφαση και η απόφαση σε προστασία ανθρώπινων ζωών.
