Διεθνής ομάδα ακαδημαϊκών, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Γκάρικ Άλεν από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, κατάφερε να ανακτήσει 42 χαμένες σελίδες από ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης, γνωστά ως Κώδικας Η (Codex H).

Το χειρόγραφο, που αποτελεί αντίγραφο των Επιστολών του Αποστόλου Παύλου και χρονολογείται στον 6ο αιώνα, είχε χαθεί όταν αποσυναρμολογήθηκε τον 13ο αιώνα στη Μονή Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος. Οι σελίδες του επαναχρησιμοποιήθηκαν, αφού πρώτα επαναμελανώθηκαν, ως υλικό βιβλιοδεσίας και φύλλα σε άλλα χειρόγραφα. Σήμερα, τα σωζόμενα αποσπάσματα βρίσκονται διασκορπισμένα σε βιβλιοθήκες της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Ρωσίας, της Ουκρανίας και της Γαλλίας.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής Άλεν, το καθοριστικό βήμα για την ανακάλυψη ήταν η γνώση ότι το χειρόγραφο είχε υποστεί επαναμελάνωση. Οι χημικές ιδιότητες της νέας μελάνης προκάλεσαν φαινόμενο αντικατοπτρισμού, δημιουργώντας καθρεφτικές αποτυπώσεις του κειμένου σε αντικριστές σελίδες, οι οποίες παραμένουν αόρατες με γυμνό μάτι, αλλά καθίστανται ευδιάκριτες με σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης.

Σε συνεργασία με την Early Manuscripts Electronic Library (EMEL), οι ερευνητές αξιοποίησαν πολυφασματική απεικόνιση για την επεξεργασία των σωζόμενων σελίδων, ανακτώντας κείμενο-«φάντασμα» που δεν διατηρείται πλέον φυσικά. Παράλληλα, για τη διασφάλιση της ιστορικής ακρίβειας, η ομάδα συνεργάστηκε με ειδικούς στο Παρίσι για τη διενέργεια ραδιοχρονολόγησης, η οποία επιβεβαίωσε την προέλευση της περγαμηνής από τον 6ο αιώνα.

Μεταξύ των βασικών ευρημάτων περιλαμβάνονται τα αρχαιότερα γνωστά κεφάλαια των Επιστολών του Αποστόλου Παύλου, τα οποία διαφέρουν σημαντικά από τη σημερινή διαίρεση των κειμένων. Τα θραύσματα παρέχουν επίσης πολύτιμες πληροφορίες για τις πρακτικές των γραφέων του 6ου αιώνα, αποκαλύπτοντας τρόπους διόρθωσης, σχολιασμού και αναφορών στα ιερά κείμενα. Παράλληλα, η κατάσταση διατήρησης του χειρογράφου φωτίζει τη μεσαιωνική πρακτική επαναχρησιμοποίησης φθαρμένων θρησκευτικών έργων.

Το ερευνητικό έργο υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση από το Templeton Religion Trust και το Arts and Humanities Research Council του Ηνωμένου Βασιλείου, σε συνεργασία με τη Μονή Μεγίστης Λαύρας.

Νέα έντυπη έκδοση του Κώδικα H αναμένεται να κυκλοφορήσει, ενώ ψηφιακή έκδοση διατίθεται ήδη ελεύθερα στο κοινό και την επιστημονική κοινότητα μέσω της ιστοσελίδας https://codexh.arts.gla.ac.uk/, καθιστώντας τις ανακτηθείσες σελίδες προσβάσιμες για πρώτη φορά έπειτα από αιώνες.