Σε τροχιά εισόδου στη νέα ελαιοκομική περίοδο μπαίνει σταδιακά η ελληνική και η διεθνής αγορά ελαιολάδου. Μετά από δύο συνεχόμενες χρονιές χαμηλής παραγωγής που εκτόξευσαν τις τιμές στα ύψη, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν επιστροφή στην κανονικότητα, με επαρκείς ποσότητες που αναμένεται να συγκρατήσουν το κόστος για τους καταναλωτές.

Ωστόσο, η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις, όπως το αυξημένο κόστος παραγωγής, η έλλειψη εργατικών χεριών και το χρόνιο δομικό πρόβλημα των χύμα εξαγωγών.

Επαρκής παραγωγή στη Μεσόγειο και «κλείδωμα» τιμών παραγωγού

Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των ειδικών, η συνολική παραγωγή στη λεκάνη της Μεσογείου υπολογίζεται μεταξύ 3 και 3,2 εκατομμυρίων τόνων. Το πλήρες τοπίο της φετινής σοδειάς αναμένεται να ξεκαθαρίσει εντός του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου, καθώς η συγκομιδή -που παραδοσιακά ξεκινά στα τέλη Οκτωβρίου- βρίσκεται προ των πυλών και μπορεί να διαρκέσει έως τον Ιανουάριο ή ακόμη και τον Φεβρουάριο, ανάλογα με την περιοχή και τις καιρικές συνθήκες.

Όσον αφορά τις τιμές παραγωγού, η αγορά δείχνει να «κλειδώνει» σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Με βάση τα σημερινά δεδομένα:

• Το βασικό σενάριο για το ελληνικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο τοποθετεί την αρχική τιμή παραγωγού στα 3,80 έως 4,20 ευρώ το κιλό (ή γύρω στα 4 ευρώ/κιλό κατά μέσο όρο).
• Παράγοντες της αγοράς βλέπουν ένα ευρύτερο εύρος διακύμανσης από 3,60 έως 4,40 ευρώ/κιλό, το οποίο θα εξαρτηθεί από την περιοχή παραγωγής, την ποιότητα, την οξύτητα και τη διαθέσιμη ποσότητα.
• Σε επίπεδο λίτρου, η τιμή στον παραγωγό υπολογίζεται από 3,50 έως 3,85 ευρώ, πριν προστεθούν τα έξοδα τυποποίησης, συσκευασίας, μεταφορικών, τα εμπορικά περιθώρια και ο ΦΠΑ.

Τι συμβαίνει στο ράφι και στον παραδοσιακό τενεκέ

Η υποχώρηση των τιμών παραγωγού έχει αρχίσει ήδη να αποτυπώνεται στην τελική κατανάλωση. Όπως σημείωσε ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλης Γιαννούλης, η τιμή του προϊόντος έχει πλέον ομαλοποιηθεί και διαμορφώνεται αυτή την περίοδο στα περίπου 8,5 ευρώ το λίτρο στο ράφι των σούπερ μάρκετ, παρουσιάζοντας αισθητή υποχώρηση.

Την ίδια στιγμή, το επώνυμο ελαιόλαδο της προηγούμενης σοδειάς πωλείται κατά μέσο όρο στα 7 ευρώ το λίτρο. Όσον αφορά τον παραδοσιακό τενεκέ, με βάση τα νέα δεδομένα της φετινής παραγωγής, η τιμή του εκτιμάται ότι θα κινηθεί επίσης χαμηλότερα σε σύγκριση με την περσινή χρονιά, με τα πρώτα σταθερά δείγματα από τα ελαιοτριβεία να αναμένονται εντός του Οκτωβρίου.

«Απαγορευτικά» τα εργατικά χέρια και το κόστος παραγωγής

Παρά την αποκλιμάκωση των τιμών, οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα οξύ πρόβλημα: το αυξημένο κόστος παραγωγής και ειδικότερα τα ημερομίσθια. Όπως τονίζει ο κ. Γιαννούλης, τα ποσά που απαιτούνται για τα εργατικά χέρια είναι πλέον «απαγορευτικά» σε σχέση με τις τιμές στις οποίες πωλείται το ελαιόλαδο, ενώ παρατηρείται ταυτόχρονα τεράστια έλλειψη εργατικού δυναμικού, γεγονός που δυσχεραίνει τη διαδικασία της συγκομιδής και πιέζει το τελικό εισόδημα του αγρότη.

Το «αγκάθι» των χύμα εξαγωγών και η ανάγκη για συνεργασίες

Το ελαιόλαδο αποτελεί ένα διεθνώς εμπορεύσιμο προϊόν, πράγμα που σημαίνει ότι η διαμόρφωση της τιμής του στην Ελλάδα επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς ισορροπίες προσφοράς και ζήτησης. Η επιστροφή σε ομαλές ποσότητες παραγωγής διεθνώς ήταν αυτή που οδήγησε στην αποκλιμάκωση.

Στον τομέα των εξαγωγών, η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή παρουσία, πλησιάζοντας σε όγκο τους 50.000 τόνους ετησίως. Ωστόσο, παραμένει ένα διαχρονικό και δομικό πρόβλημα: η εσωτερική κατανάλωση ανέρχεται σε περίπου 100.000 τόνους και από την παραγωγή που προορίζεται για το εξωτερικό, περίπου 50.000 τόνοι (σχεδόν η μισή ποσότητα) εξακολουθεί να εξάγεται χύμα και όχι ως τυποποιημένο ελληνικό προϊόν με προστιθέμενη αξία.

Η επίλυση του ζητήματος των χύμα εξαγωγών απαιτεί βαθιές τομές. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Διεπαγγελματικής, η απουσία κουλτούρας συνεργασιών στη χώρα αποτελεί τροχοπέδη. Παρά τις προσπάθειες που ξεκίνησαν από τη δεκαετία του 1980 για τη δημιουργία ισχυρών συνεργατικών σχημάτων, τα επιτυχημένα παραδείγματα παραμένουν ελάχιστα και αποτελούν την εξαίρεση στον κανόνα. Για να μπορέσουν οι μικροί παραγωγοί να σταθούν ανταγωνιστικά στη διεθνή αγορά και να περάσουν στην τυποποίηση, η ανάπτυξη συνεργειών κρίνεται πλέον επιβεβλημένη.