«Ska vi fika?». Με αυτή τη φράση μόλις ρωτήσατε τον Σουηδό φίλο σας αν θέλει να βρεθείτε για έναν καφέ, ένα τσάι, ένα γλυκό. Να περάσετε, με λίγα λόγια, χρόνο μαζί. Γιατί όταν κάποιος προτείνει «fika», εννοεί πολλά περισσότερα από έναν μόνο καφέ. Στην πραγματικότητα, είναι μια πρόσκληση για χαλάρωση και απόλαυση της στιγμής. Αναπόσπαστο κομμάτι της σουηδικής κουλτούρας, με ρίζες που φτάνουν αιώνες πίσω, προκύπτει από τον αναγραμματισμό της λέξης kaffi, δηλαδή καφές, κι εδώ και 110 χρόνια συντροφεύει τους Σουηδούς, χαρίζοντάς τους μια μικρή ανάσα από την καθημερινότητα.

Οι νέοι υποφέρουν περισσότερο από μοναξιά

Παρότι, αποτελεί τρόπο ζωής, δίνοντας την ευκαιρία για μια ανάπαυλα, πολλοί Σουηδοί δεν έχουν ούτε ένα φίλο να μοιραστούν την εμπειρία fika. Η μοναξιά αποτελεί μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας, με τουλάχιστον το 40% των νοικοκυριών να αποτελούνται από ένα μόνο άτομο και 8% των ενηλίκων να μην έχει ούτε έναν στενό φίλο, παρότι η χώρα κατατάσσεται ανάμεσα στις πέντε πρώτες πιο ευτυχισμένες στον κόσμο. Παραδόξως, πιο μόνοι νιώθουν οι νεότεροι σε σχέση με τους μεγαλύτερους. Από έκθεση του Οικονομικού Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης (SSE) προκύπτει ότι οι ηλικιωμένοι Σουηδοί είναι από τους πιο ευτυχισμένους ανθρώπους στον κόσμο με σταθερούς κοινωνικούς δεσμούς.

Δεν ισχύει το ίδιο για τους νεότερους 18-24 ετών, οι οποίοι παλεύουν με τη μοναξιά, την κατάθλιψη, το άγχος, δεν είναι ικανοποιημένοι από τη ζωή, δε βρίσκουν νόημα σε αυτή και νιώθουν οικονομική ανασφάλεια. Ταυτόχρονα, δεν παρατηρείται η λεγόμενη κρίση μέσης ηλικίας, καθώς όπως αναφέρει η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Wellbeing, το σχετικά υψηλό επίπεδο ευημερίας και το σύστημα φροντίδας για παιδιά και υπερήλικες της χώρας, συμβάλλουν ώστε να περιορίζεται η πίεση από τις ευθύνες σε αυτό το στάδιο της ζωής.

Φιλία εν ώρα εργασίας

Έρευνα της μεγαλύτερης σουηδικής αλυσίδας φαρμακείων, Apotek Hjärtat, με περισσότερα από 400 φαρμακεία σε όλη τη χώρα και με 3.400 υπαλλήλους, έδειξε ότι ένας στους πέντε Σουηδούς νιώθει μόνος, ενώ δύο στους τρεις (64%) πιστεύουν ότι κάποιος στο περιβάλλον τους αισθάνεται μόνος. Γι’ αυτό ανέλαβε δράση. Εδώ και μερικούς μήνες προσφέρει σε υπαλλήλους την ευκαιρία να καλλιεργήσουν φιλίες κατά τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας για να αντιμετωπίσουν την μοναξιά. Το πιλοτικό έργο που έχει ετήσια διάρκεια, είναι παρόμοιο με σχετικές παροχές άλλων σουηδικών εταιριών για την ενθάρρυνση δραστηριοτήτων που προάγουν την υγεία, αλλά σε αυτή την περίπτωση δίνεται έμφαση στην καλλιέργεια φιλικών σχέσεων. Στους υπαλλήλους που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Vänvård (από το vän που σημαίνει φίλος και friskvård το επίδομα ευεξίας που παρέχεται στους εργαζομένους), δίνεται η δυνατότητα να περάσουν χρόνο με κάποιο φιλικό πρόσωπο 15 λεπτά την εβδομάδα ή μια ώρα το μήνα, κατά τις ώρες εργασίας και παράλληλα παρέχονται 90 ευρώ για την ενίσχυση των κοινωνικών δεσμών.

Οι Σουηδοί συχνά δυσκολεύονται να «σπάσουν τον πάγο» και το 15λεπτο αυτό διάλειμμα μπορεί να τους βοηθήσει να διατηρήσουν την επαφή με τον κύκλο τους. Την ίδια στιγμή, εκπαιδεύονται σχετικά με τον τρόπο πρόληψης της μοναξιάς, ενώ τα στελέχη της εταιρίας περνούν από ειδικό σεμινάριο για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση υπαλλήλων που βιώνουν μοναξιά. Όπως αναφέρει η Διευθύνουσα Σύμβουλος της Apotek Hjärtat, Μonika Magnusson, μπορεί τα 15 λεπτά να μην είναι πολλά, αλλά είναι αρκετά για να γίνει ένα τηλεφώνημα ή να προγραμματιστεί μια συνάντηση με έναν φίλο. Αυτές οι μικρές ενέργειες μπορεί να είναι αρκετές για κάποιον που νιώθει μόνος. Μια από τις συμμετέχουσες, δήλωσε πως με το πρόγραμμα συνειδητοποίησε ότι η κοινωνική επαφή μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με το φάρμακο.

Επίδομα ευεξίας

Η ιδέα του προγράμματος ξεκίνησε με αφορμή το αφορολόγητο επίδομα ευεξίας Friskvårdsbidrag που δίνεται εδώ και δεκαετίες στους εργαζόμενους από τις σουηδικές εταιρίες ως προληπτικό μέτρο φροντίδας υγείας. Το απολαμβάνουν όλοι οι εργαζόμενοι μιας επιχείρησης πλήρους ή μερικής απασχόλησης και με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, εφόσον ο εργοδότης το αποφασίσει και με προϋποθέσεις που καθορίζονται από τον ίδιο. Εφόσον παρέχεται το επίδομα, πρέπει να εφαρμόζεται με τους ίδιους όρους σε όλους τους δικαιούχους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δραστηριότητες που προάγουν την ευεξία και τη φυσική δραστηριότητα, όπως άθληση, θεραπείες χαλάρωσης ή ανακούφισης από το άγχος ή τον πόνο, συμβουλευτική για σωστή διατροφή, υποστήριξη για διακοπή καπνίσματος, εκδρομές, μασάζ. Δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αγορά ή ενοικίαση εξοπλισμού, για υγειονομική περίθαλψη ή υπηρεσίες ομορφιάς.

Ο εργαζόμενος πρέπει να υποβάλει απόδειξη κι η δαπάνη πρέπει να πληροί τους κανόνες για να αποζημιωθεί. Το ποσό ανέρχεται στα 450 ευρώ ετησίως, ενώ μεμονωμένες δραστηριότητες όπως μια συνεδρία μασάζ δεν πρέπει να ξεπερνούν τα 90 ευρώ. Γιατί η ευεξία είναι απολύτως απαραίτητη για τη σωματική και ψυχική υγεία όλων.