Τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών στην Ουκρανία ακόμη και εν μέσω του πολέμου έθεσε ανοιχτά στο τραπέζι ο πρόσφατα αποπεμφθείς και ιδιαίτερα δημοφιλής πρώην υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φέντοροφ, στην πιο άμεση πολιτική πρόκληση που έχει αντιμετωπίσει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι από την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας το 2022.

Ο 35χρονος Φέντοροφ, η αιφνίδια απομάκρυνση του οποίου από το υπουργείο Άμυνας τον Ιούλιο πυροδότησε κύμα διαδηλώσεων, υποστήριξε ότι η Ουκρανία πρέπει να δημιουργήσει έναν ασφαλή και νόμιμο μηχανισμό για την επιστροφή στην κανονική δημοκρατική διαδικασία, παρά το γεγονός ότι ο πόλεμος συνεχίζεται.

«Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι όμηρος της Ρωσίας»

«Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι όμηρος της Ρωσίας. Πολεμάμε ακριβώς επειδή θέλουμε να παραμείνουμε ένα ελεύθερο ευρωπαϊκό κράτος», ανέφερε ο Φέντοροφ σε εννιάλεπτο βιντεοσκοπημένο μήνυμα που δημοσιοποιήθηκε στο YouTube το βράδυ της Τρίτης.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στον Πούτιν να αποφασίσει πότε οι Ουκρανοί μπορούν να επιλέξουν την κυβέρνησή τους», πρόσθεσε.

Όπως υποστήριξε, «πρέπει να βρούμε έναν νόμιμο, ασφαλή και ρεαλιστικό μηχανισμό που θα επιτρέψει στην Ουκρανία να αποκαταστήσει μια απολύτως δημοκρατική διαδικασία, ακόμη και εν μέσω ενός παρατεταμένου πολέμου».

Ο Φέντοροφ δεν αναφέρθηκε ονομαστικά στον Ζελένσκι, ωστόσο άφησε σαφείς αιχμές για τον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας και την αντιμετώπιση της διαφθοράς.

«Οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζουν επ’ αόριστον σε ένα κράτος όπου δεν καταλαβαίνουν γιατί λαμβάνονται συγκεκριμένες αποφάσεις. Γιατί ορισμένες μεταρρυθμίσεις προχωρούν ενώ άλλες μπλοκάρονται», είπε.

Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η αναφορά του στις κυβερνητικές τοποθετήσεις: «Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο όταν δημιουργείται στην κοινωνία η αίσθηση ότι το βασικό κριτήριο για έναν διορισμό δεν είναι ο επαγγελματισμός, τα αποτελέσματα ή η ικανότητα να μεταμορφώσει κανείς τη χώρα, αλλά η προσωπική πίστη στο σύστημα».

Χωρίς εκλογές από την έναρξη της εισβολής

Οι εκλογικές διαδικασίες έχουν ανασταλεί στην Ουκρανία από την επιβολή στρατιωτικού νόμου μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας. Η πενταετής προεδρική θητεία του Ζελένσκι ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2024, χωρίς έκτοτε να διεξαχθούν εκλογές.

Μέχρι πρόσφατα υπήρχε περιορισμένη διάθεση στο εσωτερικό της χώρας για προσφυγή στις κάλπες όσο συνεχίζονται οι πολεμικές επιχειρήσεις. Τη διεξαγωγή εκλογών έχει ζητήσει στο παρελθόν και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αν και η σχέση του με τον Ζελένσκι, που είχε περάσει περιόδους μεγάλης έντασης, έχει βελτιωθεί σταδιακά τον τελευταίο χρόνο, καθώς το Κίεβο έδειξε ότι μπορεί να διατηρήσει τις θέσεις του στο πεδίο της μάχης.

Η πρακτική εφαρμογή μιας εκλογικής διαδικασίας εν μέσω πολέμου παραμένει, πάντως, εξαιρετικά περίπλοκη. Εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα ή έχουν εκτοπιστεί από τις εστίες τους, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις, πολλοί από αυτούς στην πρώτη γραμμή, ενώ περίπου το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας βρίσκεται υπό ρωσική κατοχή.

Ο πολιτικός αναλυτής Αρτέμ Μπρονζούκοφ έθεσε επίσης το ζήτημα της ασφάλειας των ψηφοφόρων όσο συνεχίζονται οι ρωσικοί βομβαρδισμοί, σημειώνοντας ότι σήμερα δεν υπάρχει σαφής τρόπος για να διασφαλιστεί η προστασία του πληθυσμού κατά τη διεξαγωγή εκλογών.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στην ουκρανική κοινωνία παραμένει βαθιά ριζωμένη η άποψη ότι οι εκλογές είναι απαραίτητες, αλλά θα πρέπει να πραγματοποιηθούν αφού ολοκληρωθεί η πιο έντονη φάση του πολέμου.

Από το υπουργείο Ψηφιακού Μετασχηματισμού στην Άμυνα και την αποπομπή

Ο Φέντοροφ διετέλεσε υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού από το 2019 έως τον Ιανουάριο του 2026 και αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά πρόσωπα στην τεχνολογική προσαρμογή της Ουκρανίας στις ανάγκες του πολέμου, ιδιαίτερα στην εκτεταμένη αξιοποίηση των drones.

Στη συνέχεια ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας, όπου η σύντομη θητεία του θεωρήθηκε επιτυχημένη, μέχρι την αιφνίδια απομάκρυνσή του από τον Ζελένσκι τον Ιούλιο, στο πλαίσιο κυβερνητικού ανασχηματισμού και έπειτα από σύγκρουσή του με τον στρατιωτικό διοικητή, στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι.

Η αποπομπή του προκάλεσε πρωτοφανείς για την περίοδο του πολέμου διαδηλώσεις. Οι κινητοποιήσεις οδήγησαν τελικά στην απομάκρυνση και του Σίρσκι, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ένδειξη ότι ο Φέντοροφ θα επέστρεφε στην κυβέρνηση.

Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει επανειλημμένα ότι δεν πρόκειται να δεχθεί άλλο κυβερνητικό αξίωμα, παρά τις σχετικές προτάσεις που είχε δεχθεί από τον Ζελένσκι.

Περίπου 2.000 διαδηλωτές φώναζαν «Φέντοροφ»

Οι διαδηλώσεις πραγματοποιούνταν κάθε βράδυ σε πλατεία κάτω από το προεδρικό γραφείο, στο κέντρο του Κιέβου, αν και σταδιακά η συμμετοχή είχε αρχίσει να μειώνεται.

Την Κυριακή, ωστόσο, πραγματοποιήθηκε νέα μεγάλη συγκέντρωση, στην οποία συμμετείχαν περίπου 2.000 άνθρωποι, με το πλήθος να φωνάζει επανειλημμένα «Φέντοροφ, Φέντοροφ, Φέντοροφ».

Το βιντεοσκοπημένο μήνυμα του πρώην υπουργού δημοσιοποιήθηκε λίγες ώρες αφότου ο Ζελένσκι διαβίβασε στο ουκρανικό κοινοβούλιο την πρότασή του για τον διορισμό του ασκούντος χρέη υπουργού Άμυνας Γεβχέν Χμάρα στη θέση του υπουργού σε μόνιμη βάση. Η υποψηφιότητά του πρέπει να εγκριθεί από τη Βουλή, με την ψηφοφορία να αναμένεται την Τετάρτη.

Οι δημοσκοπήσεις που βάζουν τον Φέντοροφ στο προεδρικό παιχνίδι

Το πολιτικό βάρος της παρέμβασης Φέντοροφ ενισχύεται από τα ευρήματα πρόσφατης δημοσκόπησης του Socis Centre for Social Research.

Σύμφωνα με τη μέτρηση, σε περίπτωση προεδρικών εκλογών ο Ζελένσκι θα ερχόταν πρώτος στον πρώτο γύρο με 22,3%, με τον πρώην αρχηγό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και νυν πρεσβευτή της χώρας στο Ηνωμένο Βασίλειο Βαλέρι Ζαλούζνι να ακολουθεί με 21,4%.

Ο Φέντοροφ θα καταλάμβανε την τρίτη θέση με 13,1%.

Ωστόσο, η ίδια δημοσκόπηση δείχνει ότι στον δεύτερο γύρο – η Ουκρανία χρησιμοποιεί σύστημα δύο γύρων στις προεδρικές εκλογές – ο Ζελένσκι θα έχανε τόσο από τον Ζαλούζνι όσο και από τον Φέντοροφ, εφόσον αντιμετώπιζε έναν από τους δύο.

Η δημόσια παρέμβαση του πρώην υπουργού Άμυνας αποκτά έτσι ιδιαίτερη πολιτική σημασία: δεν περιορίζεται στη συζήτηση για το εάν μπορούν να πραγματοποιηθούν εκλογές εν μέσω πολέμου, αλλά ανοίγει για πρώτη φορά τόσο καθαρά τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα της πολιτικής ηγεσίας της Ουκρανίας.