Σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο αναμένεται να εφαρμοστούν από τον Σεπτέμβριο του 2026, επηρεάζοντας τη σύνταξη διαθηκών, τη διαδικασία κληρονομικής διαδοχής, αλλά και τα δικαιώματα συζύγων, συντρόφων και λοιπών κληρονόμων.

Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν μεταξύ άλλων όσους επιθυμούν να ρυθμίσουν την περιουσία τους μέσω διαθήκης, αλλά και όσους καλούνται να διαχειριστούν μια κληρονομιά. Παράλληλα, προβλέπονται αλλαγές που ενισχύουν την προστασία των κληρονόμων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου η κληρονομιά συνοδεύεται από σημαντικές οφειλές.

Σύμφωνα με το Mega, το νέο νομοθετικό πλαίσιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τις κοινωφελείς περιουσίες, τα ιδρύματα, τις σχολάζουσες κληρονομίες και τις δωρεές προς το Δημόσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, απλούστευση της διαδικασίας για τις δημόσιες διαθήκες, αλλαγές στις μυστικές διαθήκες και αυξημένες δικλίδες ασφαλείας για τους κληρονόμους.

Τι αλλάζει στις διαθήκες

Με το νέο πλαίσιο απλοποιείται η διαδικασία σύνταξης δημόσιας διαθήκης, ενώ για τη μυστική διαθήκη προβλέπεται πλέον η παρουσία δύο μαρτύρων.

Παράλληλα, θεσπίζεται ειδική διαδικασία για τη σύνταξη διαθήκης από άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου, ενώ οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να αναγνωρίζονται, αλλά θα υπόκεινται σε αυστηρότερο έλεγχο.

Δικαίωμα σύνταξης διαθήκης προβλέπεται πλέον και για άτομα που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους.

Παράλληλα, τίθενται περιορισμοί σε διαθήκες που ευνοούν προσωπικό νοσοκομείων, οίκων ευγηρίας ή άλλων ιδρυμάτων περίθαλψης στα οποία νοσηλεύεται ή φιλοξενείται ο διαθέτης.

Αλλαγές στην εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή

Σημαντικές είναι και οι ρυθμίσεις που αφορούν την περίπτωση κατά την οποία κάποιος αποβιώσει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη.

Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό που αντιστοιχεί στον επιζώντα σύζυγο αυξάνεται στο 1/3 της κληρονομιάς. Όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το μερίδιο του συζύγου παραμένει στο 1/4.

Εφόσον δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος αποκτά το σύνολο της περιουσίας, προηγούμενος των γονέων και των υπόλοιπων συγγενών στην κληρονομική διαδοχή.

Αντίστοιχη αντιμετώπιση προβλέπεται και για τα ζευγάρια που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.

Παράλληλα, αναγνωρίζεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις κληρονομικό δικαίωμα και στον σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης, όταν η κοινή ζωή του ζευγαριού έχει διαρκέσει για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών ετών.

Τι ισχύει για τη νόμιμη μοίρα

Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη νόμιμη μοίρα των κληρονόμων. Η απόκτηση μεριδίου σε ακίνητα δεν θα σημαίνει υποχρεωτικά ότι ο κληρονόμος καθίσταται συγκύριος.

Αντί για συμμετοχή στην κυριότητα ενός ακινήτου, θα μπορεί να διεκδικεί την αξία που του αναλογεί σε χρήματα. Με αυτόν τον τρόπο, η νόμιμη μοίρα αποκτά ουσιαστικά τη μορφή χρηματικής απαίτησης.

Μεγαλύτερη προστασία απέναντι στα χρέη

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι νέες προβλέψεις για τα χρέη που συνοδεύουν μία κληρονομιά.

Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία των κληρονόμων, ώστε να μην κινδυνεύει αυτομάτως η προσωπική τους περιουσία από χρέη του θανόντος.

Ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται με τη δική του περιουσία για τις οφειλές της κληρονομιάς, εκτός εάν επιλέξει να αναλάβει ελεύθερη διαχείριση της κληρονομιαίας περιουσίας.

Νέα διαδικασία για την εκκαθάριση κληρονομιάς

Αλλαγές προβλέπονται και στη διαδικασία εκκαθάρισης της κληρονομιάς. Για τον σκοπό αυτό θα μπορεί να ορίζεται δικηγόρος ως εκκαθαριστής, ο οποίος θα επιλέγεται από ειδικό κατάλογο που θα τηρείται από το αρμόδιο δικαστήριο.

Με το νέο καθεστώς, οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες παύουν να περιλαμβάνονται στις τάξεις των κληρονόμων.

Παράλληλα, κατοχυρώνεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις κληρονομικό δικαίωμα για τον σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης, ενώ διευρύνεται η προστασία της οικογενειακής κατοικίας.

Ειδικότερα, σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, η προστασία της οικογενειακής στέγης επεκτείνεται και στον σύντροφο που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.

Οι αλλαγές επιχειρούν να εκσυγχρονίσουν το πλαίσιο του κληρονομικού δικαίου, προσαρμόζοντάς το στις σύγχρονες μορφές οικογένειας και συμβίωσης, ενώ παράλληλα επιχειρείται να περιοριστούν οι κίνδυνοι και οι δικαστικές εκκρεμότητες που μπορεί να προκύψουν κατά τη διαχείριση μιας κληρονομιάς.