Περίπου μία στις οκτώ γυναίκες (12,5%) αδυνατεί να αγοράσει προϊόντα περιόδου τουλάχιστον έναν μήνα ετησίως, μία στις δέκα (10,2%) καταφεύγει σε αυτοσχέδια μέσα και περίπου μία στις έξι (16,6%) θυσιάζει βασικά αγαθά του νοικοκυριού, για να καλύψει αυτές τις ανάγκες: Η «φτώχεια περιόδου» καταγράφεται και στην Ελλάδα, σε μη αμελητέο επίπεδο, αποκαλύπτει πανελλαδική έρευνα.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το υπουργείο Υγείας επέλεξε αυτό το πεδίο, για να εκπονήσει Εθνικό Πρόγραμμα για την προαγωγή της υγείας των εφήβων κοριτσιών, με δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με την υγεία και την υγιεινή της περιόδου, καθώς και παρεμβάσεις για την ισότιμη πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου.

Τι είναι η φτώχεια περιόδου

Η φτώχεια περιόδου αναφέρεται στο φαινόμενο κατά το οποίο γυναίκες και κορίτσια δεν έχουν πρόσβαση και δεν μπορούν να καλύψουν οικονομικά τα προϊόντα εμμήνου ρύσεως (ταμπόν, σερβιέτες, κύπελλα περιόδου κ.ά.). Με απλά λόγια, το κόστος των προϊόντων περιόδου είναι υπερβολικά υψηλό σε παγκόσμιο επίπεδο με αποτέλεσμα γυναίκες και κορίτσια να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλή και φθηνά προϊόντα περιόδου λόγω κόστους. Παράλληλα, το φαινόμενο περιλαμβάνει τη μειωμένη πρόσβαση σε κατάλληλες εγκαταστάσεις υγιεινής και κατάλληλη εκπαίδευση και σε ενημέρωση του γενικού πληθυσμού, σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της εμμηνορροϊκής υγείας.

Την εικόνα στην Ελλάδα, κατέγραψε σε πανελλαδικό αντιπροσωπευτικό επίπεδο, νέα έρευνα των οργανώσεων It’s Just Period, Deon Policy Institute και WHEN, με επιστημονικό συνεργάτη την MRB Hellas. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των «Τάσεων» του Δεκεμβρίου 2025, σε δείγμα 2.000 ατόμων, 50% άνδρες- 50% γυναίκες με δικαίωμα ψήφου και εξέτασε τέσσερις κρίσιμες διαστάσεις του ζητήματος: την οικονομική πρόσβαση στα προϊόντα περιόδου, το κοινωνικό στίγμα γύρω από την έμμηνο ρύση, τις προτιμώμενες πολιτικές παρεμβάσεις και τον λειτουργικό αντίκτυπο του πόνου περιόδου. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η φτώχεια περιόδου δεν αφορά μόνο την αδυναμία αγοράς ενός προϊόντος, αλλά συνδέεται με την καθημερινότητα, την εκπαίδευση, την εργασία και την κοινωνική συμμετοχή των γυναικών, καθώς και με την αξιοπρέπεια και την ισότητα των φύλων.

Τα βασικά ευρήματα

Περίπου μία στις οκτώ γυναίκες (12,5%) δήλωσε αδυναμία αγοράς προϊόντων περιόδου, τουλάχιστον μια φορά κατά τους τελευταίους 12 μήνες, ποσοστό που ανεβαίνει στο 19,2% όταν η ίδια ερώτηση τίθεται για άλλη γυναίκα του ίδιου νοικοκυριού. Μία στις δέκα (10,2%) ανέφερε ότι έχει καταφύγει σε αυτοσχέδια μέσα λόγω οικονομικής αδυναμίας, ενώ μία στις έξι (16,6%) δήλωσε ότι παρέλειψε έξοδα για βασικά αγαθά (τρόφιμα, λογαριασμούς ή ιατρικά έξοδα), για να καλύψει τις ανάγκες της.

Στις γυναίκες που δηλώνουν πλήρη οικονομική αδυναμία, τα ποσοστά αυτά σχεδόν διπλασιάζονται, ενώ σε γεωγραφικό επίπεδο η Θεσσαλονίκη αναδεικνύεται ως περιοχή με ιδιαίτερα υψηλή επιβάρυνση (28%). Παράλληλα, το 9,3% των γυναικών έχει χάσει τουλάχιστον μία ημέρα σχολείου ή σπουδών λόγω έλλειψης προϊόντων, το 10,6% μία ημέρα εργασίας και το 16,9% έχει περιορίσει τη συμμετοχή του σε κοινωνικές δραστηριότητες.

Ως προς τα έξοδα αγοράς προϊόντων περιόδου, το 29,5% δήλωσε δαπάνη €5–€10, το 28,7% €10–€15 και το 16,8% €15–€20. Συνολικά, τρεις στις τέσσερις γυναίκες (75%) τοποθετούν τη μηνιαία δαπάνη του νοικοκυριού τους στο εύρος €5–€20.

Παράλληλα, το 10,2% δήλωσε ότι αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει αυτοσχέδια μέσα, όπως χαρτί, πανί ή παρόμοια υλικά, λόγω οικονομικής αδυναμίας. Επιπλέον, το 16,3% των γυναικών παραδέχτηκε ότι καθυστερεί την αλλαγή προϊόντος περιόδου «για να κρατήσει περισσότερο» λόγω κόστους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ των γυναικών που δηλώνουν πλήρη οικονομική αδυναμία, τα αντίστοιχα ποσοστά σχεδόν διπλασιάζονται: 17,0% δεν μπόρεσε να αγοράσει προϊόντα, 15,9% χρησιμοποίησε αυτοσχέδια μέσα και 26,7% παρέτεινε τη χρήση προϊόντος, έναντι 6,5%, 4,2% και 8,4% αντίστοιχα, μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι δεν αντιμετωπίζουν οικονομικό πρόβλημα.

Προϊόντα περιόδου αντί για απορρυπαντικά και τρόφιμα

Ως προς τις οικονομικές θυσίες που επιβάλλει η αγορά προϊόντων περιόδου στο σύνολο του νοικοκυριού, το 16,6% των γυναικών δήλωσε ότι αναγκάστηκε να παραλείψει την αγορά βασικών αγαθών ή άλλων αναγκών, τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, προκειμένου να αγοράσει προϊόντα περιόδου. Μεταξύ αυτών που παρέλειψαν βασικά αγαθά, τα έξοδα που αναβλήθηκαν συχνότερα αφορούν είδη ανάγκης όπως  απορρυπαντικά και χαρτικά (45,3%), ένδυση και υπόδηση (30,5%), τρόφιμα πρώτης ανάγκης (27,8%) και ιατρικά έξοδα (11,9%).

Μία επιπλέον διάσταση είναι ο αντίκτυπος της φτώχειας περιόδου στη λειτουργικότητα της καθημερινής ζωής. Ως προς την εκπαίδευση, το 9,3% των γυναικών δήλωσε ότι έχασε τουλάχιστον μία ημέρα σχολείου ή σπουδών λόγω έλλειψης προϊόντων, ποσοστό που ανεβαίνει στο 15,0% όταν η αναφορά αφορά άλλη γυναίκα του νοικοκυριού. Μεταξύ γυναικών σε πλήρη οικονομική αδυναμία, το ποσοστό αγγίζει το 17,5%, εκ των οποίων 3,3% ανέφερε τέσσερις ή περισσότερες ημέρες απουσίας.

Ως προς το στίγμα, το 59,7% του συνολικού δείγματος θεωρεί ότι οι γυναίκες έχουν νιώσει ντροπή ή ταμπού σχετικά με την περίοδό τους, με κύριο παράγοντα την κοινωνία (36,3%). Ωστόσο, στην αυτοαναφορά των γυναικών, το ποσοστό προσωπικής εμπειρίας ντροπής διαμορφώνεται στο 39,1%, γεγονός που αναδεικνύει τη διαφορά μεταξύ συλλογικής αντίληψης και βιωμένης πραγματικότητας. Σε ό,τι αφορά τον πόνο, σχεδόν μία στις δύο γυναίκες (49,8%) δήλωσε ότι ο πόνος εμμήνου ρύσεως έχει επηρεάσει τη λειτουργικότητά της τουλάχιστον μία φορά κατά τους τελευταίους 12 μήνες, με το 8,2% να αναφέρει επίπτωση οκτώ φορές ετησίως ή συχνότερα.

Πρόταση για μείωση του ΦΠΑ και έμμισθης άδειας

Με βάση τα ευρήματα και παγκόσμιες βέλτιστες πρακτικές, η έρευνα καταλήγει σε ένα πλαίσιο προτάσεων. Μεταξύ αυτών είναι η μείωση ή κατάργηση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, τα οποία σήμερα φορολογούνται με τον υψηλότερο συντελεστή 24%. Η μείωση στο 13% ή 6% θα ευθυγράμμιζε την Ελλάδα με παρόμοιες ευρωπαϊκές πρακτικές. Προτείνεται, επίσης, η θέσπιση «Period Voucher» ύψους 130 ευρώ ετησίως, για άτομα με έμμηνο ρύση, ηλικίας 10–24 ετών σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.

Η θεσμοθέτηση έμμισθης άδειας περιόδου για γυναίκες με σοβαρή δυσμηνόρροια, κατόπιν ιατρικής γνωμάτευσης είναι μία ακόμη πρακτική που εφαρμόζεται στην Ισπανία.

Τέλος, σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει η πανελλαδική επέκταση και μονιμοποίηση του προγράμματος του υπουργείου Υγείας και της UNICEF «Ρισπέκτ στο σώμα σου» στα σχολεία, ώστε η πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου και η ενημέρωση για την έμμηνο ρύση να μην εξαρτώνται από τον τόπο κατοικίας.