Την άμεση επιβολή μορατόριουμ στις εκτελέσεις ως πρώτο βήμα προς την κατάργηση της θανατικής ποινής ζητούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης από όλα τα κράτη που εξακολουθούν να την εφαρμόζουν
Σε κοινή δήλωσή τους, με αφορμή την Ευρωπαϊκή και Παγκόσμια Ημέρα κατά της Θανατικής Ποινής στις 10 Οκτωβρίου, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, εξ ονόματος της Ένωσης, και ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης εκφράζουν ανησυχία για την απότομη αύξηση των εκτελέσεων παγκοσμίως και επαναλαμβάνουν την κατηγορηματική αντίθεσή τους στη θανατική ποινή σε όλες τις περιπτώσεις και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της δήλωσης, μόλις 17 χώρες είναι γνωστό ότι πραγματοποίησαν εκτελέσεις το 2025, ωστόσο ο αριθμός των καταγεγραμμένων εκτελέσεων αυξήθηκε κατά 78% σε σύγκριση με το 2024. Οι περισσότερες έγιναν στο Ιράν, ενώ σημαντική αύξηση καταγράφηκε επίσης στην Αίγυπτο, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία, τη Σιγκαπούρη και την Υεμένη. Εκτελέσεις συνεχίστηκαν και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι δύο οργανισμοί επισημαίνουν ότι οι εκτελέσεις στην Κίνα δεν αποτυπώνονται στις παγκόσμιες στατιστικές λόγω του κρατικού απορρήτου, παρότι εκτιμάται ότι χιλιάδες θανατικές ποινές εκτελέστηκαν στη χώρα την περασμένη χρονιά.
Στην Ευρώπη, η Λευκορωσία, η οποία δεν είναι μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, παραμένει η μόνη χώρα που εφαρμόζει τη θανατική ποινή. Η ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης δηλώνουν αποφασισμένα να αντιταχθούν σε κάθε απόπειρα επαναφοράς ή διεύρυνσης της εφαρμογής της, και εντός της Ευρώπης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, κατά τη δήλωση, η συνεχιζόμενη χρήση της θανατικής ποινής για αδικήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά. Οι δύο οργανισμοί υπενθυμίζουν ότι, βάσει του διεθνούς δικαίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η θανατική ποινή περιορίζεται στα πλέον σοβαρά εγκλήματα, δηλαδή σε εγκλήματα εξαιρετικής βαρύτητας που περιλαμβάνουν εκ προθέσεως ανθρωποκτονία. Η τιμωρία της παραγωγής και διακίνησης ναρκωτικών με θάνατο, όπως αναφέρεται, «δεν πληροί αυτό το όριο ούτε είναι αποτελεσματική», καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι δεν αποτρέπει την εγκληματικότητα περισσότερο από άλλες ποινές. Η δήλωση προσθέτει ότι η θανατική ποινή αφαιρεί κάθε προοπτική επανένταξης και ενέχει πάντα τον κίνδυνο μοιραίων δικαστικών λαθών.
Παρά την έξαρση των εκτελέσεων, οι δύο οργανισμοί καταγράφουν πρόοδο προς την παγκόσμια κατάργηση. Ο Λίβανος κατάργησε τη θανατική ποινή τον Αύγουστο του 2026, η Γκάμπια και το Βιετνάμ μείωσαν τον αριθμό των εγκλημάτων που τιμωρούνται με θάνατο, ενώ η Σιέρα Λεόνε επικύρωσε το Δεύτερο Προαιρετικό Πρωτόκολλο του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, το οποίο αποκλείει τις εκτελέσεις στη δικαιοδοσία των κρατών μερών. Βήματα προς την επικύρωση έκαναν επίσης η Καμπότζη, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και το Τσαντ. Τα παραδείγματα αυτά, σύμφωνα με τη δήλωση, υπενθυμίζουν ότι «η αλλαγή είναι πάντα δυνατή».
Το μορατόριουμ, όπως διευκρινίζεται, θα πρέπει να οδηγήσει στη μετατροπή των θανατικών ποινών που έχουν ήδη επιβληθεί και στην πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τα πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, έως ότου επέλθει η κατάργηση.
Η ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης χαρακτηρίζουν τη θανατική ποινή, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας που οδηγεί στην εκτέλεση, απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και καλούν όλα τα κράτη να υιοθετήσουν την αποκαταστατική δικαιοσύνη.
