Απάντηση σε ένα μυστήριο 3.500 ετών για μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της αρχαιότητας, την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, της επονομαζόμενης και ως «μινωικής έκρηξης», που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αυτού που σήμερα ονομάζουμε καλδέρα της Σαντορίνης και την καταστροφή του προϊστορικού πολιτισμού του νησιού, ίσως δώσουν νέα ευρήματα της αρχαιολογικής έρευνας.

Σε ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο «Οι Χαμένοι Θησαυροί της Αρχαίας Ελλάδας: Η Χαμένη Δίδυμη της Πομπηίας» (Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin), το οποίο θα προβληθεί στο National Geographic, παρουσιάζονται στοιχεία από την ανάλυση στα λείψανα ενός εφήβου που ίσως αλλάζουν την χρονολογία που θεωρούσαμε μέχρι σήμερα ότι έλαβε χώρα η «μινωική έκρηξη».

Η έκρηξη εκτιμάται ότι έλαβε χώρα περίπου το 1600 π.Χ., με βάση την ανάλυση απανθρακωμένου ξύλου που βρέθηκε ανάμεσα σε αποθέσεις ηφαιστειακής τέφρας. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης αναφορές από το 1550 π.Χ. περίπου για μια μεγάλη καταιγίδα που έπληξε την Αίγυπτο, την οποία ορισμένοι συνδέουν με την έκρηξη. Και τα δύο γεγονότα τοποθετούνται τουλάχιστον έναν αιώνα πριν από την έναρξη της παρακμής του μινωικού πολιτισμού, τη δεκαετία του 1450 π.Χ. Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι «The Times», οι αναλύσεις στα λείψανα ενός εφήβου ενδέχεται να λύσουν το μυστήριο και να επιβεβαιώσουν τον ρόλο της έκρηξης στην παρακμή του μινωικού πολιτισμού.

Ο έφηβος 15 ή 16 ετών εντοπίστηκε στον αρχαιολογικό χώρο του Τσεσμέ-Μπαγλαραρασί στη δυτική Τουρκία, ωστόσο ο θάνατός τους πριν από 3.500 χρόνια φαίνεται να συνδέεται με την έκρηξη που έλαβε χώρα 233 χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα του στο νησί της Σαντορίνης και στα καταστροφικά τσουνάμι που έπληξαν την περιοχή.

«Μετά την έκρηξη της Σαντορίνης και την έλευση των τσουνάμι, η ζωή έληξε για πάντα στην περιοχή», δήλωσε ο καθηγητής Βασίφ Σαχόγλου από το Πανεπιστήμιο της Άγκυρας. «Το Άγιο Δισκοπότηρο είναι να βρεθεί η ακριβής ημερομηνία της έκρηξης», προσέθεσε.

Η ομάδα του Σαχόγλου ανακάλυψε τον σκελετό του αγοριού, ξαπλωμένο ανάσκελα, σε μια εποχή που οι ταφές πραγματοποιούνταν με τον νεκρό να τοποθετείται στο πλάι.

Σε περίληψη επιστημονικής εργασίας που υποβλήθηκε για αξιολόγηση επισημάνθηκε ότι ο έφηβος φέρεται να ήταν «το πρώτο ανθρώπινο θύμα που ανακαλύφθηκε μέσα σε αποθέσεις τσουνάμι που συνδέονται άμεσα με την έκρηξη της Θήρας».

«Αυτό το άτομο δεν μπόρεσε να ξεφύγει από τις επιπτώσεις του τσουνάμι», δήλωσε ο καθηγητής Γιλμάζ Σελίμ Ερντάλ του Πανεπιστημίου Χατζέτεπε. Πιστεύεται ότι υπέστη κάταγμα μηριαίου οστού και βαθιά κοψίματα κατά τη διάρκεια του τσουνάμι που του στοίχισε τη ζωή.

Κυρίως, η ραδιοχρονολόγηση των οστών τοποθετεί τον θάνατό του γύρω στο 1500 π.Χ. και σίγουρα «όχι νωρίτερα από τις τελευταίες δεκαετίες» του 16ου αιώνα π.Χ.

Αυτό παρείχε έναν «εξαιρετικό δείκτη χρόνου θανάτου που αποφεύγει πολλές από τις αβεβαιότητες που συνδέονται με τη χρονολόγηση ξυλάνθρακα, σπόρων ή άλλων οργανικών υλικών», όπως σημειώνεται στην έρευνα.

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και το ντοκιμαντέρ του National Geographic, καθώς όπως σημειώνει, «αυτά τα νέα ευρήματα τοποθετούνται σχεδόν 100 χρόνια αργότερα από την ευρέως αποδεκτή χρονολογία γύρω στο 1600 π.Χ. Αντιφάσκουν επίσης με τη χρονολογία της καταιγίδας που έπληξε από την Αίγυπτο, αλλά, το σημαντικότερο, συνάδουν με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού, η οποία ξεκίνησε τα επόμενα 50 χρόνια».

Οι Μινωίτες, ένας σημαντικός πολιτισμός της Εποχής του Χαλκού στη Μεσόγειο, είχαν την έδρα τους στην Κρήτη, αλλά διατηρούσαν ένα ακμάζον προγεφύρωμα στην πόλη του Ακρωτηρίου, ένα ναυτικό και εμπορικό κέντρο στη Σαντορίνη —γνωστή και ως Θήρα—, ήδη από τα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ.

Η καθηγήτρια Μπέβερλι Γκούντμαν, του Πανεπιστημίου της Χάιφα, δήλωσε: «Οι κάτοικοι του Ακρωτηρίου διακρίνονται για κάποιες πραγματικά εκπληκτικές τεχνολογικές εξελίξεις και πολυπλοκότητες που δεν παρατηρούνται σε προηγούμενες περιόδους — μιλάμε για υδραυλικά συστήματα, για τοιχογραφίες».

Ωστόσο, η επιτυχία του Ακρωτηρίου θα έβρισκε απότομο τέλος λόγω της τεράστιας έκρηξης, εκατό φορές πιο ισχυρής από εκείνη που έθαψε την Πομπηία. Η Σαντορίνη καταστράφηκε και μετατράπηκε σε ένα αρχιπέλαγος νησιών και το Ακρωτήρι έγινε γνωστό ως η «Πομπηία του Αιγαίου» μετά την ανακάλυψη των ερειπίων του, τα οποία είχαν διατηρηθεί κάτω από ηφαιστειακή τέφρα, τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, δεν περιείχαν κανένα ίχνος ανθρώπινων λειψάνων.

«Σε αντίθεση με την Πομπηία, δεν διαθέτουμε τα ανθρώπινα λείψανα», είπε η Γκούντμαν. «Οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ αναφέρονται συχνά ως Μινωίτες… αλλά, δυστυχώς, δεν διαθέτουμε γραπτά τεκμήρια για να μπορέσουμε να γνωρίζουμε πώς έβλεπαν τον κόσμο τους».

Οι Μινωίτες άρχισαν να παρακμάζουν από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ. και είχαν σχεδόν εξαφανιστεί μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ. Είχαν σε μεγάλο βαθμό χαθεί από την ιστορία μέχρι την ανακάλυψη του Ανακτόρου της Κνωσού στην Κρήτη το 1900. Η γραπτή τους γλώσσα δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως, αφήνοντας ένα πέπλο μυστηρίου γύρω από τον τρόπο ζωής τους και τους λόγους της εξαφάνισής τους.

Η έκρηξη στη Σαντορίνη εκτιμάται ότι προκάλεσε τσουνάμι που θα διαδόθηκαν με μεγάλη ταχύτητα σε όλη τη Μεσόγειο. Η Κρήτη θα είχε πληγεί, γεγονός που οδήγησε στη θεωρία ότι η έκρηξη πυροδότησε την παρακμή του μινωικού πολιτισμού. Ωστόσο, υπάρχει από καιρό διαμάχη σχετικά με την ημερομηνία, λόγω διαφωνίας μεταξύ της επιστημονικής ανάλυσης οργανικών υπολειμμάτων και των αρχαιολογικών στοιχείων που προέρχονται από ανθρωπογενή αντικείμενα, με το ντοκιμαντέρ του National Geographic να έρχεται να δώσει νέα στοιχεία στην υπόθεση. Το ντοκιμαντέρ «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin» θα προβληθεί στο National Geographic Κυριακή 9 Αυγούστου.