Δεν είναι μόνο οι συναυλίες και οι εκκωφαντικοί θόρυβοι που απειλούν την ακοή. Ακουστικά στη διαπασών, εργαλεία κήπου, αθλητικές διοργανώσεις, ακόμη και η οδήγηση με ανοιχτό παράθυρο στον αυτοκινητόδρομο μπορεί να επιβαρύνουν σταδιακά το εσωτερικό του αυτιού.

Η φυσική κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί ξανά έπειτα από μήνες αποχής, με συστηματική άσκηση και προσπάθεια. Η απώλεια ακοής, όμως, δεν αποκαθίσταται με τον ίδιο τρόπο.

«Μόλις χαθεί, έχει χαθεί», επισημαίνει η Βάλερι Πάβλοβιτς Ραφ, ακοολόγος και ειδικός στην απώλεια ακοής στην Κλινική του Κλίβελαντ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρότι είναι γνωστό ότι η ακοή συχνά εξασθενεί με την πάροδο της ηλικίας, οι ειδικοί εντοπίζουν πλέον σημάδια βλάβης σε ολοένα νεότερους ανθρώπους, ακόμη και σε εφήβους ή παιδιά κάτω των 10 ετών.

Η έκθεση στον θόρυβο λειτουργεί συσσωρευτικά. Αυτό σημαίνει ότι οι συνήθειες των παιδικών και νεανικών χρόνων μπορεί να επηρεάσουν την ακοή αρκετές δεκαετίες αργότερα.

«Δεν προστατεύουμε όσο θα έπρεπε τα αυτιά μας όταν είμαστε νεότεροι», αναφέρει η Τζέιμι Μπογκλ, ακοολόγος στην Κλινική Mayo της Αριζόνα. «Όλα αυτά τα επεισόδια έκθεσης στον θόρυβο προστίθενται με την πάροδο του χρόνου».

Πώς ο δυνατός ήχος προκαλεί μόνιμη βλάβη

Βαθιά στο εσωτερικό του αυτιού βρίσκεται ο κοχλίας, ένας θάλαμος γεμάτος υγρό, ο οποίος καλύπτεται από χιλιάδες μικροσκοπικά τριχωτά κύτταρα.

Όταν τα ηχητικά κύματα εισέρχονται στο αυτί, οι μικροσκοπικές τρίχες των κυττάρων κινούνται και μετατρέπουν τις δονήσεις σε ηλεκτρικά σήματα. Στη συνέχεια, τα σήματα μεταφέρονται μέσω του ακουστικού νεύρου στον εγκέφαλο και ερμηνεύονται ως ήχος.

Η παρατεταμένη έκθεση σε υπερβολικά δυνατούς ήχους μπορεί να λυγίσει ή να καταστρέψει αυτές τις ευαίσθητες δομές. Σε αντίθεση, όμως, με άλλες τρίχες του ανθρώπινου σώματος, δεν αναπτύσσονται ξανά.

«Το ανθρώπινο αυτί διαθέτει από τη γέννηση όλα τα τριχωτά κύτταρα που θα έχει σε ολόκληρη τη ζωή του», εξηγεί η Πάβλοβιτς Ραφ. «Όταν χαθούν, η απώλεια είναι μόνιμη».

Ερευνητές εξετάζουν γονιδιακές θεραπείες που θα μπορούσαν στο μέλλον να αναγεννήσουν τα κύτταρα, με έμπνευση από ζώα όπως τα ψάρια-ζέβρες και οι κότες. Μέχρι τότε, ωστόσο, η πρόληψη αποτελεί το βασικότερο μέσο προστασίας.

Η απώλεια ακοής επηρεάζει και την κοινωνική ζωή

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην ικανότητα ακρόασης. Καθώς ένας άνθρωπος δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση ή φοβάται ότι θα απαντήσει λανθασμένα επειδή δεν άκουσε καλά, μπορεί σταδιακά να απομονωθεί από φίλους και κοινωνικές δραστηριότητες.

Μελέτες έχουν επίσης συσχετίσει την ηλικιακή απώλεια ακοής με τη γνωστική εξασθένηση και την άνοια. Τα έως τώρα στοιχεία, πάντως, δεν αποδεικνύουν ότι η μειωμένη ακοή προκαλεί άμεσα άνοια.

Οι δύο καταστάσεις ενδέχεται να συνδέονται με κοινές εκφυλιστικές διαδικασίες, ενώ ορισμένες φορές τα πρώτα συμπτώματά τους μπορεί να συγχέονται.

«Ένας άνθρωπος μπορεί να μην έχει γνωστική διαταραχή. Μπορεί απλώς να μην ακούει», σημειώνει η Πάβλοβιτς Ραφ.

Συναυλίες, γήπεδα και μουσική στα ακουστικά

Η ζωντανή μουσική παίζεται συνήθως σε πολύ υψηλή ένταση. Σύμφωνα με τους ειδικούς, στα επίπεδα θορύβου που καταγράφονται σε πολλούς συναυλιακούς χώρους, η επιβάρυνση του εσωτερικού αυτιού μπορεί να γίνει επικίνδυνη ακόμη και έπειτα από 10 ή 15 λεπτά.

Όποιος επιθυμεί να παρακολουθήσει ολόκληρη τη συναυλία είναι καλό να χρησιμοποιεί ωτοασπίδες. Οι απλές αφρώδεις ωτοασπίδες, όμως, μπορεί να αλλοιώσουν τον ήχο της μουσικής.

Μια εναλλακτική λύση είναι οι ωτοασπίδες υψηλής πιστότητας, οι οποίες μειώνουν την ένταση χωρίς να μεταβάλλουν σημαντικά τη χροιά. Για τους επαγγελματίες μουσικούς υπάρχουν και εξατομικευμένες ωτοασπίδες, προσαρμοσμένες από ειδικό.

Παρόμοια προστασία μπορεί να χρειάζεται και στα γήπεδα, όπου ο θόρυβος από τους θεατές, τα μεγάφωνα και τις εκδηλώσεις μπορεί να φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.

Η συχνότερη πηγή έκθεσης, ωστόσο, είναι για πολλούς ανθρώπους τα προσωπικά ακουστικά.

Οι ειδικοί βλέπουν παιδιά και εφήβους να εμφανίζουν ενδείξεις βλάβης από την παρατεταμένη ακρόαση μουσικής, βίντεο ή παιχνιδιών στη μέγιστη ένταση. Έρευνα στη Σουηδία, σε παιδιά ηλικίας εννέα ετών, εντόπισε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική διαφορά στην ακοή μεταξύ όσων χρησιμοποιούσαν τακτικά ακουστικά και εκείνων που δεν χρησιμοποιούσαν.

Υπολογίζεται ότι έως και 1,35 δισεκατομμύρια άνθρωποι κάτω των 35 ετών ενδέχεται να κινδυνεύουν από πρόωρη απώλεια ακοής λόγω ενισχυμένου ήχου και προσωπικών συσκευών ακρόασης.

Ένας απλός πρακτικός κανόνας είναι ότι, όταν κάποιος φορά ακουστικά, θα πρέπει να μπορεί ακόμη να επικοινωνήσει με έναν άνθρωπο που στέκεται κοντά του. Εάν ο άλλος χρειάζεται να φωνάζει ή δεν ακούγεται καθόλου, η ένταση πιθανότατα είναι υπερβολικά υψηλή.

Σημαντικό είναι επίσης να μην παρακάμπτονται οι αυτόματες ειδοποιήσεις των κινητών τηλεφώνων και άλλων συσκευών, όταν προειδοποιούν ότι η ένταση έχει ξεπεράσει τα συνιστώμενα όρια.

Εργαλεία κήπου και εργασίες στο σπίτι

Οι χλοοκοπτικές μηχανές, οι φυσητήρες φύλλων, τα ηλεκτρικά πριόνια, τα τρυπάνια και άλλα εργαλεία κήπου ή επισκευών μπορεί να είναι πολύ πιο θορυβώδη από όσο αντιλαμβάνεται ο χρήστης.

Κατά τη διάρκεια τέτοιων εργασιών συνιστάται η χρήση ωτοασπίδων, ειδικών ακουστικών προστασίας ή και συνδυασμού των δύο, ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια του θορύβου.

Τα προστατευτικά ακουστικά που καλύπτουν ολόκληρο το αυτί προσφέρουν συνήθως μεγαλύτερη προστασία και είναι δυσκολότερο να τοποθετηθούν λανθασμένα σε σύγκριση με τις εσωτερικές ωτοασπίδες.

Εάν κάποιος θέλει να ακούει μουσική ή ένα podcast ενώ χρησιμοποιεί θορυβώδη εργαλεία, οι ειδικοί προτείνουν προστατευτικά ακουστικά με λειτουργία ακύρωσης θορύβου, ώστε να μην αναγκάζεται να ανεβάζει ακόμη περισσότερο την ένταση.

Ο κίνδυνος από το ανοιχτό παράθυρο του αυτοκινήτου

Η οδήγηση με ανοιχτό παράθυρο σε δρόμους χαμηλής ταχύτητας συνήθως δεν αποτελεί πρόβλημα. Στον αυτοκινητόδρομο, όμως, ο διαρκής θόρυβος του ανέμου μπορεί να επιβαρύνει την ακοή.

Σύμφωνα με την Πάβλοβιτς Ραφ, οι ακοολόγοι συναντούν ανθρώπους με μονόπλευρη απώλεια ακοής, οι οποίοι συνήθιζαν να οδηγούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα με το παράθυρο κατεβασμένο.

Η επιβάρυνση μπορεί να διπλασιαστεί όταν ο οδηγός αυξάνει παράλληλα την ένταση του ραδιοφώνου, προκειμένου να ακούει τη μουσική πάνω από τον θόρυβο του αέρα.

Οι μοτοσικλετιστές επίσης εκτίθενται σε υψηλή ένταση ανέμου και κινητήρα. Οι ωτοασπίδες υψηλής πιστότητας μπορούν να περιορίσουν τον βλαβερό θόρυβο, χωρίς να εμποδίζουν την αντίληψη σειρήνων ή άλλων κρίσιμων ήχων της κυκλοφορίας.

Η υπερβολική χρήση ωτοασπίδων κρύβει κινδύνους

Η προστασία της ακοής είναι σημαντική, αλλά η διαρκής τοποθέτηση αντικειμένων μέσα στον ακουστικό πόρο μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.

Το αυτί διαθέτει έναν φυσικό μηχανισμό αυτοκαθαρισμού. Το κερί προστατεύει και λιπαίνει τον ακουστικό πόρο, ενώ απομακρύνει νεκρά κύτταρα, σκόνη και μικρόβια.

Οι μπατονέτες και οι ωτοασπίδες μπορεί να συμπιέσουν το κερί και να το σπρώξουν βαθύτερα προς το τύμπανο. Σταδιακά μπορεί να σχηματιστεί απόφραξη, η οποία προκαλεί αίσθημα πίεσης, φαγούρα ή μειωμένη ακοή.

Η υγρασία και τα βακτήρια που εγκλωβίζονται στο αυτί μπορεί επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο λοίμωξης.

Σε περίπτωση που υπάρχει υποψία συσσώρευσης κεριού, οι ειδικοί συνιστούν εξέταση από γιατρό ή ακοολόγο και αποφυγή καθαρισμού με αντικείμενα που εισέρχονται βαθιά στο αυτί.

Η καθημερινή χρήση ωτοασπίδων στον ύπνο επίσης δεν θεωρείται ιδανική, εξαιτίας του κινδύνου απόφραξης ή μόλυνσης. Η περιστασιακή χρήση τους, για παράδειγμα σε μια πτήση ή σε ένα θορυβώδες περιβάλλον διακοπών, είναι ασφαλέστερη όταν τα αυτιά έχουν στη συνέχεια χρόνο να αυτοκαθαριστούν.

Πότε χρειάζεται έλεγχος ακοής

Η απώλεια ακοής μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Γι’ αυτό οι ειδικοί συστήνουν έλεγχο μόλις εμφανιστούν οι πρώτες δυσκολίες και όχι μόνο μετά την ηλικία των 60 ετών.

Ένας άνθρωπος ακόμη και 30 ετών ή νεότερος θα πρέπει να δώσει προσοχή εάν δυσκολεύεται να ακολουθήσει μια συζήτηση σε εστιατόρια, καταστήματα ή άλλους χώρους με έντονο θόρυβο.

Προειδοποιητικό σημάδι μπορεί να είναι και οι εμβοές, δηλαδή ένα επίμονο κουδούνισμα, βουητό ή σφύριγμα στα αυτιά, ιδιαίτερα έπειτα από έκθεση σε δυνατούς ήχους.

«Θα συνιστούσα έλεγχο με την πρώτη ένδειξη δυσκολίας», τονίζει η Πάβλοβιτς Ραφ. «Πολλές φορές η απώλεια ακοής από τον θόρυβο προηγείται από εμβοές».

Η προστασία της ακοής, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν απαιτεί πλήρη αποφυγή της μουσικής, των συναυλιών ή των καθημερινών δραστηριοτήτων. Απαιτεί κυρίως χαμηλότερη ένταση, συχνά διαλείμματα και κατάλληλη προστασία όταν το περιβάλλον γίνεται υπερβολικά θορυβώδες.