Για δεκαετίες, η Σαχάρα συμβόλιζε την απόλυτη ξηρασία. Κι όμως, βαθιά κάτω από τους ατελείωτους αμμόλοφους της κρύβεται ένας υδάτινος θησαυρός που δημιουργήθηκε χιλιάδες, ίσως και εκατομμύρια χρόνια πριν, όταν η περιοχή είχε εντελώς διαφορετικό κλίμα. Η Λιβύη αποφάσισε να αξιοποιήσει αυτό το κρυμμένο απόθεμα και δημιούργησε ένα από τα πιο φιλόδοξα τεχνικά έργα του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για το Great Man Made River, το λεγόμενο «Μεγάλο Ανθρωπογενές Ποτάμι», ένα δίκτυο αγωγών που μεταφέρει νερό από τα βάθη της Σαχάρας στις πυκνοκατοικημένες πόλεις των βόρειων ακτών. Το έργο είναι τόσο τεράστιο ώστε η ίδια η λιβυκή κυβέρνηση το χαρακτήρισε κάποτε ως το «Όγδοο Θαύμα του Κόσμου».

Η ιστορία ξεκινά τη δεκαετία του 1950, όταν γεωτρήσεις για πετρέλαιο στην περιοχή Αλ Κούφρα αποκάλυψαν κάτι εντελώς διαφορετικό. Αντί για υδρογονάνθρακες, οι ερευνητές βρήκαν γιγαντιαία υπόγεια αποθέματα γλυκού νερού, εγκλωβισμένα σε πετρώματα από την εποχή πριν η Σαχάρα μετατραπεί στην έρημο που γνωρίζουμε σήμερα.

Το νερό που δεν ανανεώνεται ποτέ

Το νερό αυτό ανήκει στο τεράστιο Υδροφόρο Σύστημα Ψαμμίτη της Νουβίας, ένα από τα μεγαλύτερα υπόγεια αποθέματα γλυκού νερού στον πλανήτη. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέρος του έχει ηλικία από 10.000 έως και 1.000.000 χρόνια.

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη ιδιαιτερότητα του έργου. Πρόκειται για «απολιθωμένο νερό», δηλαδή για αποθέματα που ουσιαστικά δεν ανανεώνονται στις σημερινές κλιματικές συνθήκες. Κάθε κυβικό μέτρο που αντλείται χάνεται οριστικά.

Παρά τις επιφυλάξεις πολλών ειδικών, η Λιβύη αποφάσισε να βασιστεί σε αυτόν τον φυσικό θησαυρό για να αντιμετωπίσει το χρόνιο πρόβλημα λειψυδρίας που αντιμετώπιζαν οι πόλεις της Μεσογείου.

Ένα δίκτυο μεγαλύτερο από πολλές χώρες

Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1983. Εκατοντάδες γεωτρήσεις βάθους περίπου 500 μέτρων ανοίχθηκαν στην καρδιά της ερήμου και συνδέθηκαν με ένα κολοσσιαίο δίκτυο αγωγών.

Οι σωλήνες που χρησιμοποιήθηκαν θεωρούνταν τότε οι μεγαλύτεροι στον κόσμο. Είχαν διάμετρο τεσσάρων μέτρων και μήκος επτά μέτρων ο καθένας, ενώ κατασκευάζονταν σε ειδικά εργοστάσια που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για τις ανάγκες του έργου.

Μόνο στην πρώτη φάση τοποθετήθηκαν περίπου 250.000 τμήματα σωλήνων σε δίκτυο μήκους 1.600 χιλιομέτρων. Σήμερα, το συνολικό σύστημα ξεπερνά τα 4.000 χιλιόμετρα και μεταφέρει εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού καθημερινά προς την Τρίπολη, τη Βεγγάζη και άλλες μεγάλες πόλεις.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακές είναι και οι δεξαμενές αποθήκευσης. Ορισμένες μοιάζουν περισσότερο με τεχνητές λίμνες μέσα στην έρημο παρά με συμβατικές υδατοδεξαμενές. Η μεγαλύτερη από αυτές έχει διάμετρο άνω του ενός χιλιομέτρου και μπορεί να αποθηκεύσει περίπου 24 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.

Το μεγάλο ερώτημα για το μέλλον

Παρά το τεχνολογικό επίτευγμα, το έργο εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις. Υποστηρικτές του τονίζουν ότι έδωσε νερό σε εκατομμύρια ανθρώπους και επέτρεψε την ανάπτυξη γεωργικών εκτάσεων που προηγουμένως ήταν αδύνατο να καλλιεργηθούν.

Οι επικριτές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η χώρα στηρίζεται σε έναν πόρο που δεν ανανεώνεται. Όσο περισσότερο νερό αντλείται, τόσο πιο κοντά πλησιάζει η στιγμή που τα αποθέματα θα αρχίσουν να μειώνονται αισθητά.

Με τις τελευταίες φάσεις του έργου να παραμένουν ακόμη υπό σχεδιασμό και τη Λιβύη να αντιμετωπίζει χρόνια πολιτική αστάθεια, το Great Man Made River παραμένει ένα από τα πιο εντυπωσιακά αλλά και αμφιλεγόμενα έργα υποδομής που κατασκευάστηκαν ποτέ στην Αφρική.