Η Νορβηγία θεωρείται εδώ και δεκαετίες πρότυπο στην υδροηλεκτρική ενέργεια, καθώς έχει αξιοποιήσει συστηματικά τα νερά που κατεβαίνουν από τα βουνά προς τα φιόρδ για την παραγωγή ηλεκτρισμού.

Σήμερα, σχεδόν το 90% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας προέρχεται από περισσότερες από 1.700 υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις, ενώ, σημαντικό ποσοστό εξάγεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, περίπου 15% την περασμένη χρονιά.

Στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, κρίσιμη έννοια είναι η «ευελιξία παροχής» (dispatchability), δηλαδή η δυνατότητα άμεσης κάλυψης της ζήτησης. Οι ανανεώσιμες πηγές συχνά επικρίνονται επειδή εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες. Ο άνεμος δεν φυσά πάντα και ο ήλιος δεν λάμπει συνεχώς. Ωστόσο, η πρόοδος στις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας βελτιώνει σημαντικά αυτή την αδυναμία.

Στην περίπτωση της Νορβηγίας, το «καύσιμο» των υδροηλεκτρικών είναι το χιόνι. Χωρίς επαρκείς χιονοπτώσεις, δεν υπάρχει αρκετό λιώσιμο για να τροφοδοτήσει τα ποτάμια. Η χώρα εφέτος κατέγραψε πολύ χαμηλότερα επίπεδα χιονόπτωσης από το κανονικό, με αποτέλεσμα η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας να υπολείπεται των προσδοκιών.

Ο εφετινός χειμώνας ήταν ο ψυχρότερος από το 2010, εξαιτίας ενός επίμονου αντικυκλώνα κοντά στη Γροιλανδία που εμπόδισε την είσοδο υγρών αέριων μαζών από τον Ατλαντικό. Η έλλειψη βροχοπτώσεων και χιονιού οδήγησε τα αποθέματα σε χαμηλά 20ετίας, δημιουργώντας ενεργειακό έλλειμμα περίπου 25 TWh, δηλαδή περίπου το 20% της ετήσιας υδροηλεκτρικής παραγωγής της χώρας.

Η μείωση της παραγωγής περιόρισε σημαντικά τις εξαγωγές προς το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία, ενώ, οι τιμές ενέργειας στις σκανδιναβικές χώρες αυξήθηκαν έντονα. Το νορβηγικό ενεργειακό σύστημα, βασισμένο σε μεγάλο βαθμό στις καιρικές συνθήκες, αποδεικνύεται ευάλωτο όταν αυτές δεν είναι ευνοϊκές.

Η Νορβηγία διαθέτει περίπου 1.100 ταμιευτήρες με συνολική χωρητικότητα άνω των 87 TWh. Αυτοί επιτρέπουν την αποθήκευση νερού και την εξομάλυνση της παραγωγής σε περιόδους χαμηλών εισροών. Όμως, οι μεταβολές στο κλίμα αναδεικνύουν τα όρια ακόμη και αυτού του συστήματος, καθώς η υδροηλεκτρική ενέργεια επηρεάζεται επίσης από τη μεταβλητότητα, απλώς σε μεγαλύτερες χρονικές κλίμακες.

Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στη Νορβηγία αναμένεται να αυξηθεί πολύ ταχύτερα από την ανάπτυξη νέων μονάδων παραγωγής, σύμφωνα με έκθεση του 2025. Συγκεκριμένα, προβλέπεται αύξηση κατά 18 TWh μέσα στην επόμενη πενταετία, ενώ, η νέα παραγωγή δεν θα ξεπεράσει τις 3 TWh. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει τη χώρα σε καθαρό ενεργειακό έλλειμμα έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Παράλληλα, η ταχεία ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων αυξάνει περαιτέρω τη ζήτηση, με εκτιμήσεις ότι έως το 2040 θα καταναλώνουν περίπου το 7% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η υπόθεση ότι οι συνθήκες θα παραμείνουν σταθερές, δεν ισχύει πλέον. Η κλιματική αλλαγή, γεωπολιτικές εξελίξεις και τεχνολογικές μεταβολές αναδιαμορφώνουν το ενεργειακό τοπίο. Η περίπτωση της Νορβηγίας αναδεικνύει την ανάγκη για ταχύτερη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ενίσχυση των δικτύων, ώστε να διασφαλιστεί η επάρκεια στο μέλλον.