Ένα βασίλειο στη βορειοδυτική Αφρική εξελίσσεται ταχύτατα σε σημείο συνάντησης της γεωπολιτικής, της πράσινης οικονομίας και της παγκόσμιας κινηματογραφικής βιομηχανίας. Από τη μία πλευρά προσελκύει δισεκατομμύρια δολάρια σεπράσινες επενδύσεις για έργα ανανεώσιμης ενέργειας, με την υποστήριξη ακόμη και των Ηνωμένων Πολιτειών του Ντόναλντ Τραμπ. Από την άλλη, τα εντυπωσιακά τοπία του μετατρέπονται σε φυσικό σκηνικό για μεγάλες παραγωγές του Χόλιγουντ, όπως η πολυσυζητημένη «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν.

Κοινός παρονομαστής είναι η Δυτική Σαχάρα, μια περιοχή που εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς διαμάχης, αλλά ταυτόχρονα συγκεντρώνει ολοένα μεγαλύτερο επενδυτικό και κινηματογραφικό ενδιαφέρον.

Γιατί ενδιαφέρεται ο Τραμπ

Στη νέα αυτή δυναμική έρχεται να προστεθεί και η πρώτη άμεση χρηματοδότηση της αμερικανικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης για επενδυτικό έργο στη Δυτική Σαχάρα, μια κίνηση που προσέλκυσε το ενδιαφέρον διεθνώς δεδομένης της μέχρι τώρα αυστηρά προστατευτικής στρατηγικής του Λευκού Οίκου και του δραστικού περιορισμού κάθε είδους βοήθειας ή κρατικής επένδυσης στο εξωτερικό από τον Τραμπ.

Η Υπηρεσία Εμπορίου και Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USTDA) δρομολόγησε επιχορήγηση 5,7 εκατ. δολαρίων στην κοινοπραξία ORNX, στην οποία συμμετέχουν η αμερικανική Ortus Climate Mitigation και η ισπανογερμανική Acciona-Nordex Green Hydrogen, προκειμένου να εκπονηθεί η προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας για μονάδα παραγωγής πράσινης αμμωνίας στη Λααγιούν, τη μεγαλύτερη πόλη της περιοχής.

Αν και το ποσό αποτελεί μόλις ένα μικρό μέρος του συνολικού προϋπολογισμού των 4,5 δισ. δολαρίων, η κίνηση έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από την οικονομική της αξία. Αποτελεί την πρώτη φορά που αμερικανική ομοσπονδιακή υπηρεσία εγκρίνει χρηματοδότηση για έργο στη Δυτική Σαχάρα, προσδίδοντας στην επένδυση έντονο πολιτικό και γεωπολιτικό συμβολισμό.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Λευκός Οίκος του Ντόναλντ Τραμπ προβάλλει μια έντονα προστατευτική οικονομική πολιτική, με έμφαση στην ενίσχυση της αμερικανικής παραγωγής και των επενδύσεων εντός των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση μιας ομοσπονδιακής υπηρεσίας να στηρίξει –έστω και σε επίπεδο προκαταρκτικής μελέτης– ένα έργο σε ξένη χώρα και μάλιστα σε μια περιοχή με αμφισβητούμενο διεθνές καθεστώς, προκαλεί εύλογα ερωτήματα για τα ευρύτερα στρατηγικά και οικονομικά κίνητρα της Ουάσιγκτον.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η χρηματοδότηση λειτουργεί όχι μόνο ως πολιτική επιβεβαίωση της αμερικανικής αναγνώρισης της μαροκινής κυριαρχίας στη Δυτική Σαχάρα, αλλά και ως σήμα προς τις αμερικανικές επιχειρήσεις ότι η περιοχή αποτελεί πλέον πεδίο επενδυτικών ευκαιριών σε ενέργεια, υποδομές και βιομηχανία.

Η αμερικανική στήριξη συνδέεται άμεσα με την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του, το 2020, να αναγνωρίσει την κυριαρχία του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα, στο πλαίσιο της συμφωνίας που οδήγησε στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και Ισραήλ. Έκτοτε, η περιοχή γνωρίζει έντονη επενδυτική κινητικότητα, με έργα που περιλαμβάνουν νέο λιμάνι 1,3 δισ. δολαρίων, τουριστικά συγκροτήματα, εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, πλέον, μια από τις μεγαλύτερες μονάδες παραγωγής πράσινης αμμωνίας στην Αφρική.

Μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες ο ίδιος ο Τραμπ αποκάλυψε ότι ένας αυτοκινητόδρομος μήκους 1.055 χιλιομέτρων, που συνδέει τη Ντάχλα με το Τιζνίτ, θα φέρει το όνομά του. Ο οδικός άξονας, ένας από τους μεγαλύτερους της Αφρικής, θα αποτελέσει κρίσιμο τμήμα του δικτύου που θα συνδέει τη Δυτική Αφρική με τις νότιες ακτές της Μεσογείου μέσω του Μαρόκου.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν και το νέο κινηματογραφικό κέντρο

Την ίδια στιγμή, η περιοχή αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα και για τη διεθνή κινηματογραφική βιομηχανία. Ο βραβευμένος σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν επέλεξε τα τοπία γύρω από τη Ντάχλα για γυρίσματα της νέας του υπερπαραγωγής «Οδύσσεια», αξιοποιώντας τις αχανείς ερημικές εκτάσεις, τους αμμόλοφους και τις ακτές του Ατλαντικού ως φυσικά σκηνικά του ομηρικού έπους.

Η επιλογή δεν ήταν τυχαία. Τα τελευταία χρόνια το Μαρόκο εξελίσσεται σε έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς για διεθνείς παραγωγές, χάρη στα φυσικά του τοπία, τις αναπτυγμένες κινηματογραφικές υποδομές, τα οικονομικά κίνητρα και τη σχετική πολιτική σταθερότητα. Η παραγωγή της «Οδύσσειας» προστίθεται σε μια μακρά λίστα μεγάλων ταινιών και σειρών που έχουν γυριστεί στη χώρα, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο της ως περιφερειακού κινηματογραφικού κόμβου.

Ωστόσο, τα γυρίσματα του Νόλαν δεν έμειναν εκτός πολιτικής αντιπαράθεσης. Το Μέτωπο Πολισάριο, που διεκδικεί την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας, επέκρινε την παραγωγή, υποστηρίζοντας ότι συμβάλλει στην «κανονικοποίηση» του μαροκινού ελέγχου της περιοχής και αγνοεί το αμφισβητούμενο καθεστώς της.

Το στοίχημα της πράσινης αμμωνίας

Στο ενεργειακό σκέλος, την τεχνική μελέτη του έργου πράσινης αμμωνίας θα αναλάβει η αμερικανική KBR, σε συνεργασία με τις GE Vernova, Terabase και Electric Hydrogen. Η εγκατάσταση προβλέπεται να παράγει περίπου 560.000 τόνους πράσινης αμμωνίας ετησίως, αξιοποιώντας αποκλειστικά ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές.

Η παραγωγή θα κατευθύνεται κυρίως στην κρατική OCP, τον μεγαλύτερο παραγωγό φωσφορικών του Μαρόκου, η οποία σχεδιάζει να χρησιμοποιεί την πράσινη αμμωνία ως βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή βιώσιμων λιπασμάτων.

Παράλληλα, η εταιρεία προετοιμάζεται να θέσει σε λειτουργία νέο εξειδικευμένο λιμάνι στη Λααγιούν, το οποίο θα εξυπηρετεί τις εξαγωγές λιπασμάτων προς τις διεθνείς αγορές.

Έτσι, η Δυτική Σαχάρα μετατρέπεται σταδιακά σε ένα μοναδικό σημείο όπου διασταυρώνονται οι γεωπολιτικές επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων, οι επενδύσεις δισεκατομμυρίων στην πράσινη μετάβαση και η παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία. Ένας τόπος που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν κυρίως στην επικαιρότητα λόγω της μακροχρόνιας εδαφικής διαμάχης, σήμερα διεκδικεί ρόλο σε δύο από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες «βιομηχανίες»: την ενέργεια και το Χόλιγουντ.