Ερευνητές στις ΗΠΑ αναπτύσσουν ένα καθολικό εμβόλιο σε μορφή ρινικού σπρέι που θα προστατεύει ταυτόχρονα από διάφορα βακτήρια, κοινά αλλεργιογόνα και αναπνευστικούς ιούς, αντικαθιστώντας τους πολλαπλούς ετήσιους εμβολιασμούς για τις λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος. Ωστόσο, καθώς προς το παρόν έχει δοκιμαστεί μόνο σε ποντίκια, το πειραματικό εμβόλιο θα πρέπει να περάσει αρκετές δοκιμές σε ανθρώπους πριν αποδειχθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά του.

Σύμφωνα με τη νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, το ρινικό σπρέι λειτουργεί διαφορετικά από τα περισσότερα εμβόλια. Συνήθως, τα εμβόλια εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει έναν συγκεκριμένο αντιγόνο, όπως μια πρωτεΐνη στην επιφάνεια ενός ιού. Το ανοσοποιητικό σύστημα «εκπαιδεύει» τα κύτταρα να θυμούνται και να επιτίθενται σε αυτό το αντιγόνο εάν το συναντήσουν ξανά, δημιουργώντας ισχυρή αλλά σχετικά περιορισμένη άμυνα η οποία μπορεί να παρακαμφθεί αν το αντιγόνο μεταλλαχθεί με την πάροδο του χρόνου.

Οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ που ανέπτυξαν το νέο ρινικό σπρέι ακολούθησαν διαφορετική προσέγγιση: αντί να στοχεύουν μόνο στο «προσαρμοστικό» ανοσοποιητικό σύστημα, που θυμάται συγκεκριμένα αντιγόνα, ενεργοποιούν και το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα- μια γενική πρώτη γραμμή άμυνας.

«Το αξιοσημείωτο στο έμφυτο σύστημα είναι ότι μπορεί να προστατεύει έναντι ευρείας γκάμας μικροβίων», δήλωσε ο Μπάλι Πουλεντράν, καθηγητής μικροβιολογίας και ανοσολογίας στη Σχολή Ιατρικής του πανεπιστημίου του Στάνφορντ και επικεφαλής της μελέτης.

Η ιδέα ενός εμβολίου που ενεργοποιεί ταυτόχρονα έμφυτη και προσαρμοστική ανοσία δεν είναι εντελώς νέα. Είναι γνωστό ότι το εμβόλιο κατά της φυματίωσης, Bacillus Calmette-Guérin (BCG), προσφέρει αυτή τη διπλή προστασία. Στην αρχή της πανδημίας, οι επιστήμονες εξέτασαν αν το BCG θα μπορούσε να προσφέρει ευρεία προστασία έναντι του COVID-19. Ο Πουλεντράν και οι συνεργάτες του είχαν προηγουμένως μελετήσει το BCG σε ποντίκια και διαπίστωσαν ότι το εμβόλιο προκαλούσε τα κύτταρα του ανοσοποιητικού στους πνεύμονες να παράγουν συγκεκριμένα σήματα. Αυτά τα σήματα κρατούσαν τα έμφυτα ανοσοκύτταρα ενεργά για αρκετούς μήνες.

Πώς λειτουργεί το εμβόλιο

Το νέο ρινικό σπρέι- με την προσωρινή ονομασία GLA-3M-052-LS+OVA- μιμείται αυτά τα σήματα. Περιέχει επίσης έναν αβλαβή αντιγόνο πρωτεΐνης αυγού που βοηθά στην προσέλκυση των κατάλληλων ανοσοκυττάρων στους πνεύμονες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ποντίκια που έλαβαν τρεις δόσεις του εμβολίου σε διάστημα τριών εβδομάδων εμφάνισαν προστασία για τουλάχιστον τρεις μήνες έναντι του SARS-CoV-2 (του ιού που προκαλεί τον COVID-19) και άλλων κορονοϊών, καθώς και έναντι των βακτηρίων Staphylococcus aureus και Acinetobacter baumannii, αλλά και απέναντι σε αλλεργιογόνο από ακάρεα σκόνης.

Όταν εκτέθηκαν στους συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και στο αλλεργιογόνο, τα εμβολιασμένα ποντίκια προστατεύτηκαν χάρη στην ενεργοποιημένη έμφυτη ανοσία και ενεργοποίησαν ταχέως και την προσαρμοστική ανοσολογική απόκριση. Αντίθετα, τα μη εμβολιασμένα ποντίκια παρουσίασαν μεγαλύτερη φλεγμονή στους πνεύμονες, απώλεια βάρους και αυξημένο κίνδυνο θανάτου έναντι σε ιούς και βακτήρια, και πιο έντονες αλλεργικές αντιδράσεις και συσσώρευση βλέννας έναντι στα αλλεργιογόνα.

«Πρόκειται για μια πραγματικά συναρπαστική έρευνα», δήλωσε στο BBC η Ντανιέλα Φερέιρα, καθηγήτρια λοιμωξιολογίας και εμβολιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη. Μπορεί «να αλλάξει τον τρόπο που προστατεύουμε τους ανθρώπους από κοινά κρυολογήματα και άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις», αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε ανθρώπινες δοκιμές, σημείωσε.

Ο Πουλεντράν τόνισε επίσης ότι μέχρι στιγμής οι δοκιμές του εμβολίου έγιναν μόνο σε εργαστηριακά ζώα και ότι απαιτείται περισσότερη δουλειά για να μεταφραστεί η έρευνα σε ανθρώπους. Σύμφωνα με τον ερευνητή, δύο δόσεις του εμβολίου πιθανότατα θα προσφέρουν προστασία στους ανθρώπους.