Στον πλαϊνό τοίχο μιας πολυώροφης πολυκατοικίας στο κέντρο της Καλαμάτας, μια γυναικεία μορφή τεράστιας κλίμακας μετατρέπει τον αστικό ιστό σε πεδίο μνήμης, συμβολισμών και σύγχρονης πολιτιστικής αυτοπεποίθησης. Είναι η Μαρία Κάλλας, η οποία δεν «κοιτά» απλώς την πόλη από ψηλά. Την ενσαρκώνει.
Πρόκειται για την τοιχογραφία με τίτλο «Καλαμάτα» του Κλεομένη Κωστόπουλου (KLE), η οποία δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό έργο street art. Είναι το μοναδικό ελληνικό έργο που διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο της καλύτερης τοιχογραφίας του κόσμου για το 2025 (Best Mural of the World 2025) από τον διεθνή θεσμό Street Art Cities, έχοντας ήδη κατακτήσει την πρώτη θέση παγκοσμίως για τον μήνα Νοέμβριο.
Η ψηφοφορία για την ανάδειξη της καλύτερης τοιχογραφίας του κόσμου για το 2025 είναι ανοιχτή έως 31 Ιανουαρίου 2026 στον σύνδεσμο: https://streetartcities.com/awards/2025/vote
«Η συγκεκριμένη πλατφόρμα (σ.σ. το Street Art Cities) διαχειρίζεται γύρω στις 80.000-85.000 τοιχογραφίες παγκοσμίως, σε περίπου 2.000 πόλεις. Με προσέγγισαν και με ρώτησαν αν θα ήθελα να συμμετέχει το έργο μου στον διαγωνισμό που αναδεικνύει το καλύτερο έργο κάθε μήνα, για τον Νοέμβριο», δηλώνει στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δημιουργός της τοιχογραφίας, Κλεομένης Κωστόπουλος. Η ψηφοφορία όντως ανέδειξε το έργο «Καλαμάτα» ως το καλύτερο του μήνα Νοεμβρίου και έτσι έθεσε αυτόματα υποψηφιότητα για την ανάδειξη του καλύτερου έργου του έτους.
Ο ίδιος ο δημιουργός δεν ξεκίνησε από τη street art. «Είμαι εικαστικός καλλιτέχνης ζωγράφος», λέει, περιγράφοντας μια διαδρομή που περνά από σπουδές στην Αθήνα, σχεδόν μια δεκαετία στη Γερμανία και, τελικά, την επιστροφή στη γενέτειρά του, την Πάτρα. Εκεί, όπως εξηγεί, ένιωσε την ανάγκη να κινητοποιήσει το σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο σε μια πόλη και μια χώρα που, όπως λέει, «είναι δυστυχώς τα τελευταία χρόνια σε βύθιση και σε πολύ κρίσιμο σημείο».
Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε η Art in Progress, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ίδρυσε, αλλά και μια σειρά διεθνών φεστιβάλ: το Re-culture και στη συνέχεια το ArtWalk, ένα διεθνές φεστιβάλ τοιχογραφιών, το οποίο βρίσκεται σήμερα στη διαδικασία υλοποίησης της 11ης διοργάνωσής του. «Έχουμε πραγματοποιήσει 78 μεγάλης κλίμακας τοιχογραφίες στην Πάτρα. Ίσως πρόκειται για ένα από τα πιο αναγνωρισμένα φεστιβάλ στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο», σημειώνει. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ήρθε και η προσωπική του επαφή με την τέχνη στον δημόσιο χώρο. «Δεν ήμουν ποτέ street artist. Παρατηρούσα, μέσα από το φεστιβάλ, τους συναδέλφους πώς εκτελούσαν αυτά τα “ μαγικά” έργα σε τέτοιες κλίμακες. Έτσι ξεκίνησε και η δική μου ενασχόληση με τις τοιχογραφίες, το 2018», αναφέρει.
Ένα πορτρέτο της πόλης, όχι της Κάλλας
Η «Καλαμάτα» αποτέλεσε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Το έργο προέκυψε ύστερα από πολλές συζητήσεις με τον Δήμο και τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Βασίλη Παπαευσταθίου, σε μια πόλη που -σύμφωνα με τον καλλιτέχνη, επιχειρούσε για πρώτη φορά μια τόσο κεντρική παρέμβαση στον δημόσιο χώρο. «Σεβόμενος απόλυτα τον δημόσιο χώρο και το γεγονός ότι η πόλη έμπαινε στη διαδικασία να αποκτήσει για πρώτη φορά τοιχογραφία σε ένα τόσο κεντρικό σημείο, ήθελα να ενασχοληθώ με το ίδιο το πρόσωπο της πόλης. Να απεικονίσω την ίδια την Καλαμάτα», εξηγεί ο Κλεομένης Κωστόπουλος.
Έτσι, η επιλογή της Μαρίας Κάλλας δεν αποτέλεσε φόρο τιμής στο πρόσωπό της, αλλά ένα συμβολικό όχημα. «Η Καλαμάτα όφειλε να είναι μια γυναικεία φιγούρα. Και επειδή είναι μια πόλη με εξωστρέφεια, τουρισμό και διεθνές κοινό που την επισκέπτεται, θεώρησα ότι η Κάλλας, λόγω και μιας μακρινής καταγωγικής σχέσης, μπορούσε να λειτουργήσει ως αντιπροσωπευτική μορφή», σημειώνει.
Παρότι το έργο «παρεξηγήθηκε» αρχικά ως ένα απλό πορτρέτο, ο εικαστικός ξεκαθαρίζει ότι «δεν είναι ένα πορτρέτο της Κάλλας, αλλά ένα πορτρέτο της Καλαμάτας». Η τοιχογραφία άλλωστε είναι γεμάτη πολυεπίπεδους συμβολισμούς: ζωή και θάνατος, ρίζες και εξέλιξη, φυσικός πλούτος και ανθρώπινες απώλειες. Στον βυθό της θάλασσας, για παράδειγμα, αποτυπώνεται να κολυμπά ο επιχειρηματίας Παπαδημητρίου, που συνέδεσε το όνομά του με τα τοπικά προϊόντα της πόλης και έφυγε πρόωρα από τη ζωή. «Αυτό είναι το ωραίο με την τέχνη στον δημόσιο χώρο», λέει, εξηγώντας ότι το ίδιο το κτίριο συνδέεται βιωματικά με αυτή την ιστορία, αφού εκεί κατοικούσε ο επιχειρηματίας.
Τα δέντρα πίσω από τη μορφή δεν έχουν πυκνή φυλλωσιά, παραπέμποντας σε ένα «τραγικό στοιχείο», ενώ τα πουλιά, από εκείνα με το εύηχο κελάηδισμα έως το κοράκι, συμπληρώνουν τον κύκλο της ζωής. Ακόμη και η επιλογή της φωτογραφίας της Κάλλας είναι συνειδητά «πιο ανθρώπινη, πιο ταλαιπωρημένη», μακριά από τις στιλιζαρισμένες εικόνες της ντίβας. Το φόρεμα, τέλος, λειτουργεί ως αναφορά στα αγροτικά προϊόντα και την παραγωγική ταυτότητα της περιοχής.
Η υλοποίηση του έργου ήταν κάθε άλλο παρά εύκολη. Ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου, με τις καιρικές συνθήκες να επιβάλλουν διακοπές λόγω βροχοπτώσεων, και ολοκληρώθηκε τελικά μέσα στον Νοέμβριο. Λίγο αργότερα ήρθε και η διεθνής αναγνώριση, ενώ πλέον η «Καλαμάτα» βρίσκεται στη μεγάλη ψηφοφορία για το καλύτερο έργο του 2025, διαγωνιζόμενη απέναντι σε πόλεις και χώρες με μακρά παράδοση στη street art και μεγάλο διεθνές βεληνεκές.
Ωστόσο, το μήνυμα που εκπέμπει ο δημιουργός ξεπερνά την προσωπική διάκριση, καθώς αποτελεί απόδειξη της δυναμικής της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. «Η σύγχρονη τέχνη στην Ελλάδα είναι αόρατη», λέει χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας ότι «μόλις το 3% των ευρωπαϊκών κονδυλίων κατευθύνεται στον σύγχρονο πολιτισμό». «Δεν ζητάμε ανδριάντες. Ζητάμε να γίνουμε ορατοί», καταλήγει.
