Η μακροχρόνια έκθεση στο χλωρπυριφός (chlorpyrifos), ένα φυτοφάρμακο που χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα τον 20ό αιώνα, σχετίζεται με πάνω από 2,5 φορές αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης νόσου Πάρκινσον, όπως διαπιστώνει νέα αμερικανική μελέτη. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό MolecularNeurodegeneration, συνδυάζει δεδομένα από ανθρώπινους πληθυσμούς με εργαστηριακά πειράματα που δείχνουν πώς το συγκεκριμένο φυτοφάρμακο βλάπτει τα εγκεφαλικά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη, παρέχοντας βιολογικά στοιχεία για τη συσχέτιση αυτή.

Η νόσος Πάρκινσον, είναι μια προοδευτική νευρολογική διαταραχή που προκαλεί τρέμουλο, ακαμψία και δυσκολία στην κίνηση. Παρόλο που τα γονίδια παίζουν ρόλο, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η έκθεση σε φυτοφάρμακα, αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως σημαντικοί παράγοντες κινδύνου.

Παρά το γεγονός ότι η χρήση του συγκεκριμένου φυτοφαρμάκου σε κήπους σπιτιών απαγορεύτηκε το 2001 και η γεωργική χρήση περιορίστηκε το 2021, το εν λόγω φυτοφάρμακο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε πολλές καλλιέργειες στις ΗΠΑ και παραμένει ευρέως διαδεδομένο σε άλλες χώρες.

Ο εντοπισμός των συγκεκριμένων φυτοφαρμάκων που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης Πάρκινσον θα μπορούσε να καθοδηγήσει τις στρατηγικές πρόληψης της νόσου. Θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει και στον εντοπισμό ατόμων που ενδεχομένως θα ωφεληθούν από έγκαιρη παρακολούθηση ή μελλοντικές προστατευτικές θεραπείες.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 829 άτομα με νόσο Πάρκινσον και 824 χωρίς τη διαταραχή, όλα μέλη της μακροχρόνιας μελέτης με τίτλο «Περιβάλλον και Γονίδια της Νόσου Πάρκινσον» του UCLA. Η ομάδα ανέλυσε αναφορές χρήσης φυτοφαρμάκων στην Καλιφόρνια σε συνδυασμό με τις διευθύνσεις κατοικίας και εργασίας των συμμετεχόντων, προκειμένου να εκτιμήσει την ατομική έκθεση στο χλωρπυριφός με την πάροδο του χρόνου.

Για να κατανοήσουν πώς το φυτοφάρμακο αυτό μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλική βλάβη, οι ερευνητές εξέθεσαν ποντίκια σε αερολυματοποιημένο χλωρπυριφό για 11 εβδομάδες, χρησιμοποιώντας μεθόδους εισπνοής που μιμούνται τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συνήθως έρχονται σε επαφή με τη χημική ουσία. Διεξήγαγαν επίσης πειράματα σε ψάρια-ζέβρα για να εντοπίσουν τους συγκεκριμένους βιολογικούς μηχανισμούς της βλάβης.

Κύρια ευρήματα και συνέπειες

Η μελέτη διαπίστωσε πως άτομα με μακροχρόνια έκθεση στο συγκεκριμένο φυτοφάρμακο είχαν πάνω από 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν νόσο Πάρκινσον σε σύγκριση με όσους δεν είχαν εκτεθεί. Τα ποντίκια που εκτέθηκαν στο φυτοφάρμακο ανέπτυξαν κινητικά προβλήματα και έχασαν νευρώνες που παράγουν ντοπαμίνη- τα ίδια κύτταρα που πεθαίνουν σε ασθενείς με Πάρκινσον.

Τα ποντίκια που εκτέθηκαν στο χλωρπυριφός παρουσίασαν επίσης εγκεφαλική φλεγμονή και ανώμαλη συσσώρευση της πρωτεΐνης α-συνουκλεΐνης, η οποία συσσωματώνεται στη νόσο του Πάρκινσον. Πειράματα σε ψάρια-ζέβρα αποκάλυψαν ότι το χλωρπυριφός βλάπτει τους νευρώνες διαταράσσοντας την αυτοφαγία, τη κυτταρική διαδικασία που απομακρύνει τις κατεστραμμένες πρωτεΐνες. Όταν οι ερευνητές αποκατέστησαν αυτή τη διαδικασία καθαρισμού ή αφαίρεσαν την πρωτεΐνη α-συνουκλεΐνη, οι νευρώνες προστατεύθηκαν από τη βλάβη.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η δυσλειτουργία της αυτοφαγίας αποτελεί πιθανό στόχο για την ανάπτυξη θεραπειών που θα μπορούσαν να προστατεύουν τον εγκέφαλο από βλάβες που προκαλούν τα φυτοφάρμακα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, αν και η χρήση του φυτοφαρμάκου αυτού έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ, πολλοί άνθρωποι είχαν εκτεθεί στο παρελθόν και παρόμοια φυτοφάρμακα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως.

Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να εξετάσουν αν άλλα κοινώς χρησιμοποιούμενα φυτοφάρμακα προκαλούν παρόμοιες βλάβες και αν παρεμβάσεις που ενισχύουν τις διαδικασίες καθαρισμού των κυττάρων θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο για Πάρκινσον σε εκτεθειμένους πληθυσμούς. Η εργασία υποδηλώνει επίσης ότι άτομα με ιστορικό έκθεσης στο χλωρπυριφός μπορεί να επωφεληθούν από πιο στενή νευρολογική παρακολούθηση.

«Αυτή η μελέτη καθιερώνει το χλωρπυριφόσ ως έναν συγκεκριμένο περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου για τη νόσο Πάρκινσον, όχι απλώς τα φυτοφάρμακα ως γενική κατηγορία», δήλωσε ο Δρ. Τζεφ Μπρόνσταϊν, καθηγητής Νευρολογίας στο UCLA Health και κύριος συγγραφέας της μελέτης.

«Δείχνοντας τον βιολογικό μηχανισμό σε ζωικά μοντέλα, αποδείξαμε ότι αυτή η συσχέτιση είναι πιθανώς αιτιώδης. Η ανακάλυψη ότι η δυσλειτουργία της αυτοφαγίας προκαλεί νευροτοξικότητα μπορεί να οδηγήσει σε πιθανές θεραπευτικές στρατηγικές για την προστασία των ευάλωτων εγκεφαλικών κυττάρων» κατέληξε ο ερευνητής.

Σύμφωνα με την Κοινοτική νομοθεσία, οι δραστικές ουσίες Χλωρπυριφός και Χλωρπυριφός μεθύλ, δεν είναι πλέον εγκεκριμένες για χρήση σε καμία καλλιέργεια.