Την ώρα που η Κρήτη δέχθηκε τον Δεκέμβριο 4.000-4.500 παράνομους μετανάστες, αναδεικνύοντας τις πιέσεις που εξακολουθούν να ασκούνται σε συγκεκριμένες πύλες εισόδου, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και ο αρμόδιος υπουργός Θάνος Πλεύρης φέρνουν ένα νομοσχέδιο που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Με παρεμβάσεις που κόβουν τα προνόμια τα οποία λειτουργούσαν ως μαγνήτης εισόδου για νεαρούς αλλοδαπούς, προβλέπουν αποφυλάκιση για μικρά αδικήματα υπό τον όρο της άμεσης απέλασης και αυστηροποιούν το πλαίσιο για την παράνομη μετανάστευση, η κυβέρνηση επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη μείωση των συνολικών αφίξεων κατά 21% σε σχέση με το 2024 και να περάσει σε μια νέα φάση εφαρμογής του νόμου.

Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Τον Δεκέμβριο, στην Κρήτη ξύπνησαν μνήμες από το καλοκαίρι, με τις καραβιές από τη Λιβύη να έρχονται η μία μετά την άλλη προκαλώντας ασφυξία στο σύστημα. Από τότε έχουν αλλάξει πολλά. Η αυστηροποίηση του πλαισίου με την αναστολή εξέτασης αιτήσεων ασύλου για τρεις μήνες έστειλε σαφές μήνυμα και οι ροές μειώθηκαν δραστικά, ενώ και το νησί πλέον είναι πιο έτοιμο να διαχειριστεί την κατάσταση. Αυτό δείχνει και η αντίδραση της πολιτείας στα περιστατικά του Δεκεμβρίου, τα οποία ομολογουμένως ήταν αυξημένα. Οι μετανάστες παρελήφθησαν από το Λιμενικό Σώμα, μεταφέρθηκαν αρχικά στην Αγυιά Χανίων, σε χώρο που χρησιμοποιείται για την προσωρινή διαχείριση έκτακτων συνθηκών, και στη συνέχεια κατανεμήθηκαν στις δομές της χώρας.

Παρά το περιστασιακό αυτό κύμα, τα συνολικά στοιχεία αποτυπώνουν μια διαφορετική εικόνα για τη χρονιά. Το 2025 οι αφίξεις στη χώρα ανήλθαν σε 48.068, έναντι 60.886 το 2024, δηλαδή 13.000 λιγότεροι μετανάστες και μείωση της τάξης του 21%. Πρόκειται για αποτέλεσμα που, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, συνδέεται άμεσα με την αυστηροποίηση του καλοκαιριού, μετά τη ραγδαία αύξηση των ροών από τη Λιβύη.

Ασυνόδευτοι ανήλικοι

Μέχρι σήμερα, αλλοδαπός που έμπαινε στη χώρα ως ασυνόδευτος ανήλικος μπορούσε να λάβει άδεια διαμονής έως και 10 έτη, εφόσον παρακολουθούσε τρεις τάξεις στο ελληνικό σχολείο έως την ηλικία των 23 ετών.

Η ρύθμιση αυτή οδήγησε σε ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο: 17χρονοι να εισέρχονται παράνομα, να δηλώνονται ως ανήλικοι, να εγγράφονται σε σχολικές δομές και μέχρι να συμπληρώσουν το 23ο έτος, να μην μπορούν ούτε να απελαθούν ούτε να απολέσουν το καθεστώς προστασίας, ενώ παράλληλα αποκτούσαν και τη δυνατότητα πολυετούς άδειας διαμονής.

Το νέο νομοσχέδιο καταργεί πλήρως αυτή τη δυνατότητα. Οι ασυνόδευτοι 17χρονοι αντιμετωπίζονται πλέον ως ενήλικες, χωρίς ειδικά προνόμια, κόβοντας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν αρμόδιες πηγές, «τον μαγνήτη στη ρίζα του». Ενδεικτική περίπτωση, σύμφωνα με το υπουργείο, ήταν και εκείνη των δύο Αιγυπτίων που κατηγορούνται για την απόπειρα βιασμού 13χρονης, οι οποίοι είχαν εισέλθει στο καθεστώς αυτό.

Στο ίδιο πνεύμα, καταργούνται και τα προγράμματα ημιαυτόνομης διαβίωσης. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι δεν θα φιλοξενούνται πλέον σε διαμερίσματα, όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αλλά αποκλειστικά σε δομές, ώστε να πάψει κάθε προνομιακή μεταχείριση που ενθάρρυνε την καταστρατήγηση του πλαισίου.

Οι αλλαγές αυτές συνδέονται άμεσα και με την υπουργική απόφαση για τον έλεγχο ανηλικότητας μέσω ιατρικών εξετάσεων, η οποία έδειξε -σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία- ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των δηλωθέντων ανηλίκων είναι στην πραγματικότητα ενήλικες!

Απέλαση αντί φυλάκισης

Τρίτος κρίσιμος άξονας του νομοσχεδίου, σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης, αφορά στους αλλοδαπούς που έχουν καταδικαστεί για πλημμελήματα. Με τη νέα ρύθμιση, όσοι εκτίουν ποινές φυλάκισης για μικρά αδικήματα, αποφυλακίζονται υπό τον όρο της απέλασης.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες φυλακισμένοι αλλοδαποί για μικρά αδικήματα δεν θα παραμένουν στις ελληνικές φυλακές, αλλά θα οδηγούνται απευθείας σε διαδικασία απομάκρυνσης από τη χώρα, αποσυμφορώντας το σωφρονιστικό σύστημα και ενισχύοντας το μήνυμα μηδενικής ανοχής.

ΜΚΟ και γκρίζες ζώνες

Σημαντικό κεφάλαιο του νομοσχεδίου αφορά τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και τον ρόλο τους στο Μεταναστευτικό. Το υπουργείο προχωρά, αφενός, σε απλοποίηση της εγγραφής στο Μητρώο ΜΚΟ, ώστε να μη λειτουργεί ως «κλειστό κλαμπ» συγκεκριμένων οργανώσεων, αφετέρου όμως εισάγει ιδιαίτερα αυστηρές κυρώσεις.

Συγκεκριμένα, μέλη ΜΚΟ που συμμετέχουν σε διακίνηση παράνομων μεταναστών αντιμετωπίζουν πλέον ποινές κάθειρξης από 10 έτη έως και ισόβια, σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, όπου αντίστοιχα αδικήματα μπορούσαν να χαρακτηριστούν πλημμελήματα. Παράλληλα, ΜΚΟ διαγράφονται από το Μητρώο εφόσον αποδειχθεί εμπλοκή μελών τους σε τέτοιες πράξεις.

Την ίδια στιγμή, καταργείται η δυνατότητα προνομιακών προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ υπουργείου και ΜΚΟ. Στο εξής, οποιαδήποτε σύμβαση θα συνάπτεται αποκλειστικά μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών, όπως ακριβώς ισχύει για τις ιδιωτικές εταιρείες.

20.000 πρόσφυγες

Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται στην πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης. Για όσους λαμβάνουν άσυλο, εισάγεται ένα νέο μοντέλο ένταξης μέσω εργασίας. Πρόκειται για μία σημαντική διάταξη, αφού με την εφαρμογή της δίνεται η δυνατότητα να αξιοποιηθούν οι περίπου 20.000 πρόσφυγες που κάθε χρόνο αποκτούν καθεστώς διεθνούς προστασίας στην Ελλάδα.
Οι δικαιούχοι θα μεταφέρονται σε δομές όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες -αγροτικές περιοχές, βιομηχανία, κατασκευές- και θα ενημερώνονται ότι η μόνη τους δυνατότητα παραμονής είναι η εργασία, όχι η μακροχρόνια εξάρτηση από επιδόματα.

Προς αυτή την κατεύθυνση λειτουργεί ήδη το Κουτσόχερο, όπου πάνω από 1.000 δικαιούχοι ασύλου εκπαιδεύονται σε αγροτικές εργασίες, σε ένα μοντέλο που το υπουργείο προτίθεται να επεκτείνει.