Μια πολλά υποσχόμενη ανακάλυψη δίνει ξανά προοπτική σε όσους έχουν χάσει την όσφρησή τους. Επιστήμονες ανέπτυξαν μια πρωτοποριακή συσκευή που επιτρέπει στους ανθρώπους να αντιλαμβάνονται την παρουσία συγκεκριμένων οσμών. Το καινοτόμο αυτό σύστημα τούς βοηθά να «ξαναμυρίσουν» μεταφράζοντας τις οσμές σε αισθήσεις (όπως αφή) μέσα στη μύτη.

Η απώλεια όσφρησης (ανοσμία ή υποσμία) αποτελεί σοβαρό πρόβλημα που επηρεάζει περίπου το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού. Μπορεί να προκληθεί από διάφορους παράγοντες –λοιμώξεις, φάρμακα ή τραυματισμούς– και να είναι μόνιμη ή προσωρινή. Σε αντίθεση με την απώλεια ακοής ή όρασης –όπου κοχλιακά εμφυτεύματα και προσθετικές συσκευές μπορούν να προσφέρουν λύση– μέχρι σήμερα δεν υπήρχε κανένα μέσο ικανό να αποκαταστήσει την αίσθηση της όσφρησης. Η νέα συσκευή μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πρακτική λύση για περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους.

Πώς λειτουργεί

Η διεθνής ερευνητική ομάδα ανέπτυξε ένα σύστημα που συλλαμβάνει οσμές μέσω μιας τεχνητής «ηλεκτρονικής μύτης» (e-nose) και μεταφράζει τη χημική αυτή πληροφορία σε έναν συγκεκριμένο ψηφιακό κώδικα. Αυτός ο κώδικας στη συνέχεια μεταδίδεται μέσω ενός ενδορινικού ηλεκτρικού διεγέρτη (ενός μικρού μαγνητικού κλιπ) που τοποθετείται στο διάφραγμα ώστε να διεγείρει το τρίδυμο νεύρο. Όταν αυτό διεγερθεί από τον ηλεκτρικό παλμό, το άτομο αντιλαμβάνεται τον κώδικα ως μια ξεχωριστή αίσθηση. Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει αυτή τη μοναδική αίσθηση με μια συγκεκριμένη οσμή, επιτρέποντας στο άτομο να ξεχωρίζει τις διαφορετικές οσμές.

Η τεχνολογία στηρίζεται στην αρχή της «αισθητηριακής υποκατάστασης», σύμφωνα με την οποία μια υγιής αίσθηση αναλαμβάνει να μεταφέρει πληροφορίες που η κατεστραμμένη αισθητηριακή λειτουργία δεν μπορεί πλέον να προσφέρει. Η ρινική κοιλότητα διαθέτει δύο αισθητήρια συστήματα: το οσφρητικό, το οποίο ανιχνεύει την οσμή και το τρίδυμο σύστημα, το οποίο ανιχνεύει τη θερμοκρασία, την αφή και τον ερεθισμό. Στην παρούσα έρευνα, η συσκευή αξιοποιεί το τρίδυμο νεύρο ώστε να μεταδώσει πληροφορίες τις οποίες δεν μπορεί πλέον να μεταφέρει το οσφρητικό νεύρο.

Τι έδειξε η μελέτη

Οι συγγραφείς της μελέτης δοκίμασαν την καινοτομία τους σε 65 άτομα (13 με φυσιολογική όσφρηση και 52 με απώλεια όσφρησης), μέσα από τέσσερα διαφορετικά πειράματα. Όλοι οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να ανιχνεύσουν μόρια οσμής, ενώ οι περισσότεροι κατάφεραν να διακρίνουν μεταξύ δύο ξεχωριστών οσμών. Η συσκευή λειτούργησε εξίσου καλά τόσο σε άτομα που είχαν χάσει την όσφρησή τους όσο και σε υγιή, γεγονός που δείχνει ότι το τριδυμικό σύστημα αποτελεί αξιόπιστο δίαυλο μετάδοσης κωδικοποιημένων σημάτων για όλους.

Ωστόσο, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν την αύξηση του αριθμού των οσμών και των μοτίβων διέγερσης, καθώς και τη μετατροπή του εργαστηριακού πρωτοτύπου σε μια φορητή, μικρού μεγέθους συσκευή για καθημερινή χρήση.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.