Ανησυχία από τα υψηλά επίπεδα μόλυνσης με την παντοτινή χημική ουσία TFA (τριφθοροξικό οξύ) στα ευρωπαϊκά υδατικά συστήματα, εκφράζει το Pesticide Action Network (PAN Europe) που ανέλυσε 55 δείγματα πόσιμου νερού (νερό βρύσης και μεταλλικό νερό) από 11 χώρες της ΕΕ. Το TFA εισέρχεται στο νερό κυρίως ως προϊόν αποδόμησης των φυτοφαρμάκων PFAS και των φθοριούχων αερίων. Τα αποτελέσματα συνοψίζονται στην έκθεση TFA: The Forever Chemical in the Water We Drink.

Βασικά αποτελέσματα ανάλυσης

• TFA ανιχνεύθηκε σε 34 από τα 36 ευρωπαϊκά δείγματα νερού βρύσης από 11 χώρες της ΕΕ. Οι τιμές που βρέθηκαν κυμαίνονταν από “κάτω από το όριο ανίχνευσης” (20 ng/L) έως 4.100 ng/L. Οι υψηλότερες τιμές είναι συγκρίσιμες με τις υψηλότερες τιμές που βρίσκονται σε ευρωπαϊκούς ποταμούς και λίμνες. Μόνο το 6% των δειγμάτων νερού βρύσης ήταν χωρίς TFA. Ο μέσος όρος των 740 ng/L στο πόσιμο νερό είναι χαμηλότερος από αυτόν που βρήκαμε σε ποτάμια και λίμνες στην τελευταία μας αναφορά, όπου βρήκαμε 1.220 ng/L.
• Για να εξεταστεί εάν το TFA διεισδύει επίσης σε δεξαμενές βαθέων υδάτων από τις οποίες προέρχονται τα μεταλλικά νερά, 17 δείγματα μεταλλικού και 2 δείγματα νερού πηγής συμπεριλήφθηκαν στο πρόγραμμα μελέτης: 12 από τα 19 δείγματα ήταν μολυσμένα με TFA, σε συγκεντρώσεις μεταξύ “κάτω από το όριο ανίχνευσης” και 3.200 ng/L, με μέσο φορτίο 278 ng/L.
• Οι δοκιμές για 24 άλλες χημικές ουσίες PFAS αποκάλυψαν ότι το TFA αντιπροσώπευε περισσότερο από το 98 % του συνολικού φορτίου PFAS σε όλα τα δείγματα που δοκιμάστηκαν.

Η Salomé Roynel, Υπεύθυνη Πολιτικής στο PAN Europe, σχολιάζει τα αποτελέσματα ως εξής: “Οι μελέτες μας δείχνουν ότι η μόλυνση από TFA έφτασε στο πόσιμο νερό μας. Τα φυτοφάρμακα PFAS θα πρέπει να απαγορευτούν σήμερα για να διασφαλιστεί ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να πίνουμε το νερό μας με ασφάλεια στο εγγύς μέλλον !»

Οι κίνδυνοι για την υγεία

Το TFA είναι ένα εξαιρετικά ανθεκτικό προϊόν αποικοδόμησης των φυτοφαρμάκων PFAS και των φθοριούχων αερίων. Παρά την ευρεία παρουσία του σε ύδατα σε όλο τον κόσμο, υπάρχουν λίγες μελέτες για τους κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία. Οι εκτιμήσεις κινδύνου ποικίλλουν σημαντικά λόγω των διαφορών στον τρόπο με τον οποίο οι ρυθμιστικές αρχές αντιμετωπίζουν τη σπάνια επιστημονική γνώση.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση της EFSA του 2016, 50 μικρογραμμάρια (μg) TFA ανά κιλό (kg) σωματικού βάρους ανά ημέρα είναι ανεκτά. Σύμφωνα με την εκτίμηση της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος από το 2020 είναι 12,5 μg/kg/ημέρα. Το Ολλανδικό Εθνικό Ινστιτούτο για τη Δημόσια Υγεία και το Περιβάλλον (RIVM) το 2023 εξάγει μια ανεκτή ημερήσια δόση μόνο 0,32 μg/kg/ημέρα, με βάση την τρέχουσα κατάσταση των γνώσεων και υποθέτοντας ότι το TFA έχει συγκρίσιμο τοξικολογικό προφίλ με άλλα, PFAS. Αυτή η υπόθεση υποστηρίζεται από την πρόσφατη μελέτη της Bayer σχετικά με την αναπαραγωγική τοξικότητα του TFA σε κουνέλια, η οποία διαπίστωσε σοβαρές εμβρυϊκές δυσπλασίες. Η Γερμανική Χημική Υπηρεσία πρότεινε πρόσφατα την ταξινόμηση των TFA ως τοξικών για την αναπαραγωγή.

Με βάση αυτήν την καινοτόμο προσέγγιση αξιολόγησης κινδύνου, η ολλανδική αρχή πρότεινε μια κατευθυντήρια γραμμή για το πόσιμο νερό 2.200 ng/L. Το όριο αυτό τέθηκε έτσι ώστε με τη μέση κατανάλωση πόσιμου νερού, η ανεκτή ημερήσια πρόσληψη TFA να αξιοποιείται στο μέγιστο στο 20%. Αυτή η τιμή, με βάση μια αρκετά συντηρητική εκτίμηση κινδύνου – ξεπέρασε μόνο 2 από τα 55 δείγματα νερού που δοκιμάστηκαν. Ωστόσο, τα δεδομένα τοξικότητας είναι περιορισμένα και ελλιπή, επομένως η υποεκτίμηση του κινδύνου από την ολλανδική αρχή δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Ο Helmut Burtscher-Schaden από το GLOBAL 2000 – Friends of the Earth Αυστρία δηλώνει: «Τα καλά νέα προς το παρόν είναι ότι, σχεδόν σε όλα τα δείγματα, τα επίπεδα TFA που βρήκαμε φαίνεται να είναι ακόμα εντός των ορίων που θεωρούνται ασφαλή σύμφωνα με την τρέχουσα γνώση, ωστόσο οι εισροές TFA αυξάνονται καθημερινά και το περιθώριο ασφαλείας είναι ήδη πολύ μικρό.

Έλλειψη νομικών ορίων

Αν και η μόλυνση από TFA είναι ευρέως διαδεδομένη, δεν υπάρχει επί του παρόντος νομικό όριο στην ΕΕ για TFA σε επιφανειακά, υπόγεια ύδατα ή πόσιμο νερό.

Μόλις το 2026, πρόκειται να τεθεί σε ισχύ μια τυπική οριακή τιμή για “συνολικά PFAS” 500 ng/L στο πόσιμο νερό. Εξ ορισμού, αυτή η τιμή περιλαμβάνει TFA αφού είναι PFAS. Ωστόσο, όταν η τιμή αυτή προτάθηκε από την Επιτροπή, δεν θεωρήθηκε ότι τα υπάρχοντα φορτία TFA θα υπερέβαιναν αυτό το όριο. Τα μισά από τα δείγματα νερού βρύσης που αναλύθηκαν υπερβαίνουν την οριακή τιμή των 500 ng/L για το “ολικό PFAS”, εάν το TFA περιλαμβάνεται σε αυτήν την παράμετρο.

Η Sara Johansson, Ανώτερη Υπεύθυνη Πολιτικής για την Πρόληψη της Ρύπανσης των Νερών στην EEB, λέει: «Από νομική άποψη, η TFA ήταν μέχρι στιγμής και παραμένει μια «αόρατη» χημική ουσία. Η έλλειψη προτύπων ποιότητας για τα υπόγεια ή τα επιφανειακά ύδατα και η απουσία ορίου TFA για το πόσιμο νερό είχαν ως αποτέλεσμα την εκτεταμένη χημική μόλυνση να περάσει κάτω από το ραντάρ. Με την επικαιροποίηση των προτύπων για τη ρύπανση των υδάτων που ρυθμίζονται από την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει: Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έχουν τώρα την ευκαιρία να καθορίσουν την πορεία για την προστασία των υδάτων – το οφείλουν στους πολίτες τους. Οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα σε υγιεινό νερό», λέει το PAN Europe.

Στο μεταξύ, οι ΜΚΟ ζητούν επείγοντα μέτρα, όπως:

• Άμεση απαγόρευση των φυτοφαρμάκων PFAS.
• Άμεση απαγόρευση των φθοριούχων αερίων.
• Ταχεία εφαρμογή του γενικού περιορισμού PFAS σύμφωνα με το REACH.
• Θέσπιση ορίου ασφαλούς πόσιμου νερού για TFA σε επίπεδο ΕΕ.
• Καθορισμός προτύπων ποιότητας για TFA για ύδατα που ρυθμίζονται βάσει της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Νερά.
• Όπου είναι απαραίτητος ο καθαρισμός του νερού λόγω χημικής μόλυνσης, εφαρμόζεται η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».
• Υποστηρίξτε τους αγρότες στην αντικατάσταση της χρήσης φυτοφαρμάκων PFAS με άλλες, ιδανικά απαλλαγμένες από χημικές ουσίες, μορφές προστασίας των καλλιεργειών.